Straatnamen Breda Centrum

Gebieden
1125 tot heden
  • Luchtfotovan het centrum van Breda, ca. 1935. (coll.Aviodome Lelystad)  

Straatnamen zijn belangrijk om ons te oriënteren. Ze geven ook een bepaalde sfeer aan een stadsdeel. In de oude binnenstad van Breda verwachten we typische ‘oude’ of ‘historische’ straatnamen, die anders klinken als namen in de nieuwe buitenwijken.
Men onderscheidt het ontstaan en de aanleg van de straten in de binnenstad algemeen in drie generaties. De eerste wordt gevormd door de wegen van de prestedelijke nederzetting, ontstaan in de twaalfde eeuw. Tussen ongeveer 1275 en 1325 werd dit stratenpatroon aangevuld met het netwerk van de tweede generatie. Na deze generatie volgen als derde generatie de zogenaamde ‘nieuwstraten’, vanaf 1490.

Volksmond

Praktisch alle straatnamen in de binnenstad van Breda zijn uiteraard ontstaan in de volksmond. Kunstmatig gegeven straatnamen zijn hier zeldzaam. Ná 1870 worden straatnamen gegeven door de gemeenteraad, later het College van Burgemeester en Wethouders. Gedeeltelijk zijn deze namen nog in de oude traditie: Nieuwe Ginnekenstraat, Stationsplein of Vierwindenstraat. Typisch ‘moderne’ straatnamen in de binnenstad zijn Willem Merkxtuin, Barones en T’ Sas

Functie
Een groot aantal straten is genoemd naar zijn oorspronkelijke functie, meestal die van marktplein: de Grote Markt, de Havermarkt, de Veemarktstraat, de Vismarkt en de Vismarktstraat, de Haven, de Tolbrug en de Houtmarkt, maar ook bijvoorbeeld de Pasbaan. Een pas is een wapenspel of spiegelgevecht. Blijkbaar werden hier militaire oefeningen gehouden.

Ligging
Sommige straten ontlenen hun naam aan hun ligging. We noemen de Catharinastraat (Katerstraat), het Stadserf, de Akkerstraat, Bleekstraat en Doelsteeg en de Pelmolenstraat (oorspronkelijk Gampelstraat).

Eigenschap
Andere straten ontlenen hun naam aan een fysieke eigenschap van de straat, zoals breed, smal, recht, krom enzovoorts: de Enge Steeg, de Nieuwstraat en de Nieuweweg, de Ridderstraat en Sint Janstraat (oorspronkelijk de Zandstraat naar hoge ligging) en de Karnemelkstraat (een modderige straat). De namen Ginnekenstraat, Boschstraat en Haagdijk drukken de richting uit waarin de straat loopt.

gebouw
Veel straatnamen zijn ontleend aan een belangrijk gebouw in die straat, zoals de Torenstraat (vroeger Kerkstraat), de Gasthuisstraat (nu Veemarktstraat), de Eindpoortstraat (nu Eindstraat), de Brugstraten, de Schoolstraat, de Molenstraat, de Kraanstraat, de Waterpoortstraat (nu Waterstraat), de Halstraat, het Kasteelplein, de Bouwerijstraat, de Stallingstraat en het Kloosterplein. 

Eigennaam
Soms gaven bewoners hun naam aan hun straat; de Visserstraat, de Ridderstraat en Sint Janstraat, het Begijnhof, de Duivelshoek (arme mensen). In de Reigerstraat huisden inderdaad reigers. Minderbroedersstraat en Franciscanessenplein zijn moderne namen in deze traditie.

Huisnaam
Vroeger waren huizen om ze van andere te onderscheiden voorzien van namen. Vaak gaven deze huisnamen weer een naam aan een straat: Potkanstraat, Koevoet, Vlaszak, Dieststraat en Achter de Blauwe Hand. Hof Hersbeek en Wijngaardhof zijn nieuwe namen in deze traditie.

Onbekend
Van een aantal namen weten we niet zeker wat de ontstaansgeschiedenis is. We noemen de Karrestraat, de Sint Annastraat en de Rozemarijnstraat. De geleerden zijn het over deze namen nog niet over eens.

Literatuur

Jac. H. van Hooydonk, ‘Middeleeuwse straten in Breda 1350-1550, deel I: Catharinastraat’, in Jaarboek de Oranjeboom XLVI (1993). 
Jac. H. van Hooydonk, ‘De stadsbrand van 1490 in Breda, de stedebouwkundige gevolgen’, deel I: ‘Het havenkwartier voor 1490’, in Engelbrecht van Nassau, jaargang 1996, nummer 4 en deel II: ‘Stedebouwkundige ingrepen in de oude stadsstructuur’, in jaargang 1997, nummer 1. 
Jac. H. van Hooydonk, ‘Middeleeuwse straten in Breda 1250-1550, de Grote Markt van Breda, ontstaan, vorm en geschiedenis’, in Jaarboek de Oranjeboom LI (1998). 
Wim Hupperetz, Het geheugen van een straat, Achthonderd jaar wonen in de Visserstraat te Breda (Utrecht, 2004). 
Gerard Otten, De straten van Breda (Breda, 1988). 
Gerard Otten, ‘De huisnummering in de huidige gemeente Breda’, in Jaarboek de Oranjeboom LXV (2012).Straatnamen Breda Centrum

Ook interessant

Zoutstraat (Centrum)
Zoutstraat (Centrum) 1613 tot 1982
Ter plaatse ongeveer van de huidige Adriaan van Bergenstraat lag tot 1...
Gebieden
Jan van Polanenkade  (Centrum)
De huidige Jan van Polanenkade is een dwarsstraat van de Markendaalsew...
Gebieden
Middellaan (Centrum)
Middellaan (Centrum) 1878 tot heden
De Middellaan was vóór 1971 een van de langste straten van zestien met...
Gebieden
Nijverheidssingel (Centrum)
De grootste uitbreiding van fabrieken op de geslechte vestingwerken zo...
Gebieden
Nassausingel (centrum)
Nassausingel (centrum) 1877 tot heden
Voordat de wallen werden geslecht, was dit de geliefkoosde wandelgebie...
Gebieden
Nieuwe Prinsenkade (Centrum)
In 1874 werd onder andere de Nieuwe Prinsenkade door het Rijk aan de g...
Gebieden
Nieuwe Haagdijk (Centrum)
Nieuwe Haagdijk (Centrum) 1875 tot heden
De oorspronkelijke verbinding met Princenhage liep via de Haagdijk, de...
Gebieden
Nieuwe Ginnekenstraat (Centrum)
In 1876 werd de Straatweg van Breda naar Ginneken, die oorspronkelijk ...
Gebieden
Nieuwe Boschstraat (Centrum)
De Nieuwe Boschstraat werd aangelegd in 1876. In 1881 werd hij door he...
Gebieden
Trambrug of Willem-Alexanderbrug (Centrum)
Trambrug (Centrum) 1865 tot heden
Op deze plaats hebben in de loop van de tijd niet minder dan vijf brug...
Bouwwerken
Tramsingel (Centrum)
Tramsingel (Centrum) 1877 tot heden
De stadsarchitect A.J.F. Cuypers merkte in een notitie uit 1873 of 187...
Gebieden
Willemstraat (Centrum)
Willemstraat (Centrum) 1875 tot heden
Op 6 december 1873 stelde de gemeenteraad voor het eerst straatnamen v...
Gebieden
Stationsplein (Centrum)
Stationsplein (Centrum) 1863 tot heden
De Stationsweg (inclusief de huidige Spoorstraat) en het Stationsplein...
Gebieden
Dieststraat (Centrum)
Dieststraat (Centrum) 1439 tot heden
De toponymist Chr. Buiks vond het gebied de Donk al vermeld in 1479. H...
Gebieden
Rozemarijnstraat (Centrum)
De oudste vermelding van deze steeg is uit 1553. Hij had toen nog geen...
Gebieden
Prinsenkade, 'Prinsenkaai' (Centrum)
Prinsenkade (Centrum) 1613 tot heden
Sinds de heropening van de Haven ligt de Prinsenkade weer aan het wate...
Gebieden
Doelsteeg (Centrum)
Doelsteeg (Centrum) 1500 tot heden
Het beleid van de gemeente Breda is oude stegen en gangen te behouden ...
Gebieden
Achter de Lange Stallen (Centrum)
Op het minuutplan van het kadaster van 1824 staan in deze straat geen ...
Gebieden
Stallingstraat (Centrum)
Stallingstraat (Centrum) 1682 tot heden
Dit zijstraatje van de Ginnekenstraat wordt voor het eerst genoemd in ...
Gebieden
Zandpoort (Centrum)
Zandpoort (Centrum) 1804 tot heden
De Zandpoort is een doodlopende steeg aan de zuidzijde van de Akkerstr...
Gebieden
Akkerstraat (Centrum)
Akkerstraat (Centrum) 1350 tot heden
De Akkerstraat is een van de zijstraten van de Ginnekenstraat. Toen Br...
Gebieden
Van Coothplein (Centrum)
Van Coothplein (Centrum) 1875 tot heden
In 1682 werd de vesting Breda gereconstrueerd. Daarbij werden de stads...
Gebieden
Ginnekenstraat (Centrum)
Ginnekenstraat (Centrum) 1200 tot heden
De Ginnekenstraat is een van de belangrijkste winkelstraten in het cen...
Gebieden
Pasbaan (Centrum)
Pasbaan (Centrum) 1391 tot heden
De Pasbaan is een straatje aan de zuidzijde van de Boschstraat. Vóór 1...
Gebieden
Korte Boschstraat (Centrum)
In 1682 werd de vesting Breda gereconstrueerd. Daarbij werden de stads...
Gebieden
Bouwerijstraat (Centrum)
Bouwerijstraat (Centrum) 1562 tot heden
De Bouwerijstraat is een van de smalle straatjes aan de noordzijde van...
Gebieden
Doelstraat of Zwaanstraat (Centrum)
Zwaanstraat (Centrum) 1330 tot 1995
Op het kadastraal minuutplan van 1824 kunnen we de Doelsteeg nog goed ...
Gebieden
Beijerd (Centrum)
Beijerd (Centrum) 1533 tot 1957
Het straatje de Beijerd bestaat niet meer. Sinds 1977 is het opgenomen...
Gebieden
Waterstraat (Centrum)
Waterstraat (Centrum) 1250 tot heden
De Waterstraat is een vrij korte straat in de binnenstad van de Nieuws...
Archeologie
Nieuwstraat (Centrum)
Nieuwstraat (Centrum) 1493 tot heden
Een straat die de Nieuwstraat heet is meestal een van de oudste strate...
Gebieden
Kloosterplein (Centrum)
Kloosterplein (Centrum) 1768 tot heden
Het Kloosterplein is een moeilijk te begrenzen ruimte aan de rand van ...
Gebieden
Valkenberg (Centrum)
Valkenberg (Centrum) 1350 tot heden
Dit mooiste van alle Bredase stadsparken wordt altijd hét Valkenberg g...
Gebieden
Hof van Hersbeek (Centrum)
Het Huis Hersbeek is het hofhuis Sint Janstraat 16. De voorgevel datee...
Gebieden
Kapucijnerhof (Centrum)
Kapucijnerhof (Centrum) 2000 tot heden
Het Kapucijnenhof ligt aan de noordzijde van de Catharinastraat. Gedee...
Gebieden
Kasteelplein (Centrum)
Kasteelplein (Centrum) 1500 tot heden
Het Kasteelplein is het plein voor het Kasteel. Het verleden van dit p...
Gebieden
Sint Janstraat (Centrum)
Sint Janstraat (Centrum) 1100 tot heden
De St. Janstraat (geen echte winkelstraat) heeft toch leuke winkeltjes...
Gebieden
Molenstraat (Centrum)
Molenstraat (Centrum) 1275 tot heden
De Molenstraat is de smalle straat naar de Nieuwe Veste....
Gebieden
Koevoet (Centrum)
Koevoet (Centrum) 1700 tot heden
De Koevoet is een van de weinige stegen in de binnenstad die nog een m...
Gebieden
Passage Zuidpoort (Centrum)
De Passage staat symbool voor de grootstedelijke pretenties van Breda....
Bouwwerken
Gebieden
Pelmolenstraat, 'Gampelstraat' (Centrum)
Pelmolenstraat (Centrum) 1295 tot heden
Vanouds heette deze zijstraat van de Haagdijk de Gampelstraat....
Gebieden
Achter de Blauwe Hand (Centrum)
De gemeente Breda wil oude stegen en gangen herstellen....
Gebieden
Duivelshoek (Centrum)
Duivelshoek (Centrum) 1600 tot heden
De Duivelshoek is een steeg aan de noordzijde van de Boschstraat....
Gebieden
Boschstraat (Centrum)
Boschstraat (Centrum) 1100 tot heden
De Boschstraat is een van de drie uiteinden van de binnenstad....
Gebieden
Vlaszak (Centrum)
Vlaszak (Centrum) 1275 tot heden
Tot na de oorlog lag ter plaatse van de huidige Vlaszak een complete w...
Gebieden
Oude Vest (Centrum)
Oude Vest (Centrum) 1250 tot heden
De Oude Vest vormt een cirkel die rond de kleine binnenstad loopt....
Gebieden
Nieuweweg (Centrum)
Nieuweweg (Centrum) 1550 tot heden
Na de heraanleg van de Mark loopt de Nieuweweg weer langs het water....
Gebieden
Karnemelkstraat (Centrum)
Karnemelkstraat (Centrum) 1500 tot heden
Lang geleden was de Karnemelkstraat een modderige straat....
Gebieden
Houtmarkt (Centrum)
Houtmarkt (Centrum) 1250 tot heden
De Houtmarkt is geen marktplein, maar een straat bij de Oude Vest....
Gebieden
Halstraat (Centrum)
Halstraat (Centrum) 1534 tot heden
Na de stadsbrand van 1490 zijn de zogenaamde nieuwstraten aangelegd....
Gebieden
Stadserf (Centrum)
Stadserf (Centrum) 1385 tot heden
Na de stadsbrand van 1490 zijn de zogenaamde nieuwstraten aangelegd....
Gebieden
Sint Annastraat (Centrum)
Sint Annastraat (Centrum) 1518 tot heden
De Sint Annastraat is een sfeervolle straat in het hart van Breda....
Gebieden
Gasthuispoort (Centrum)
Gasthuispoort (Centrum) 1280 tot heden
In de middeleeuwen was Breda omringd door een stadsmuur....
Gebieden
Veemarktstraat (Centrum)
Veemarktstraat (Centrum) 1100 tot heden
De Veemarktstraat is een gezellige winkelstraat in het hart van Breda....
Gebieden
Begijnhof (Centrum)
Begijnhof (Centrum) 1200 tot heden
Het Begijnhof is een bekende toeristische trekpleister....
Gebieden
Bouwwerken
Catharinastraat, 'Katerstraat' (Centrum)
De Catharinastraat of Katerstraat is een rustige woonstraat....
Gebieden
Potkanstraat (Centrum)
Potkanstraat (Centrum) 1400 tot heden
De Potkanstraat loopt van de Havermarkt naar de Haven. Het stegenpatro...
Gebieden
'Steeg achter de Vismarkt' (Centrum)
De Steeg achter de Vismarkt aan de Haven is een openbare weg....
Gebieden
Hoge Brug (Centrum)
Hoge Brug (Centrum) 1550 tot heden
De nieuwe Hoge Brug is gebouwd in 2006-2007 met de nieuwe Haven....
Bouwwerken
Haven, 'Kaai' (Centrum)
Haven, 'Kaai' (Centrum) 1450 tot heden
Na de heropening van de Haven is het hier weer levendig geworden....
Gebieden
Cingelstraat (Centrum)
Cingelstraat (Centrum) 1200 tot heden
De Cingelstraat ligt in het verlengde van de Schoolstraat....
Gebieden
Kraanstraat (Centrum)
Kraanstraat (Centrum) 1518 tot heden
De Kraanstraat loopt van de Schoolstraat naar de Haven....
Gebieden
'Vismarkt' (Centrum)
'Vismarkt' (Centrum) 1490 tot heden
De naam Vismarkt is geen officiële straatnaam....
Gebieden
Vismarktstraat (Centrum)
Vismarktstraat (Centrum) 1100 tot heden
Op de Vismarktstraat werd de vis verkocht....
Gebieden
'Enge Steeg' (Centrum)
'Enge Steeg' (Centrum) 1400 tot heden
De binnenstad van Breda wordt doorschoten met oude stegen....
Gebieden
Schoolstraat (Centrum)
Schoolstraat (Centrum) 1100 tot heden
De smalle Schoolstraat ligt bij de Havermarkt....
Gebieden
Visserstraat en 'Vissershof' (Centrum)
Visserstraat (Centrum) 1175 tot heden
In de middeleeuwen werd de Visserstraat bewoond door aanzienlijken....
Gebieden
Havermarkt (Centrum)
Havermarkt (Centrum) 1490 tot heden
De Havermarkt staat tegenwoordig vooral bekend als uitgaanscentrum....
Gebieden
Reigerstraat (Centrum)
Reigerstraat (Centrum) 1350 tot heden
De Reigerstraat ligt in het uitgaanscentrum van Breda....
Gebieden
Tolbrug (Centrum)
Tolbrug (Centrum) 1190 tot heden
De Tolbrug ligt over de gereconstrueerde Haven....
Bouwwerken
Tolbrugstraat (Centrum)
Tolbrugstraat (Centrum) 1275 tot heden
De Brugstraten vormen een belangrijke winkelstraat in het stadshart....
Gebieden
Lange Brugstraat (Centrum)
De Lange Brugstraat is een belangrijke winkelstraat in het centrum....
Gebieden
Korte Brugstraat (Centrum)
De Brugstraten vormen een belangrijke winkelstraat in het stadshart....
Gebieden
Eindstraat (Centrum)
Eindstraat (Centrum) 1100 tot heden
De Eindstraat is een belangrijke winkelstraat in het hart van Breda....
Gebieden
Karrestraat (Centrum)
Karrestraat (Centrum) 1100 tot heden
De Karrestraat is een belangrijke winkelstraat in het hart van Breda....
Gebieden
Torenstraat (Centrum)
Torenstraat (Centrum) 1100 tot heden
De Torenstraat is de straat die onder de Grote Toren langs loopt....
Gebieden
Ridderstraat (Centrum)
Ridderstraat (Centrum) 1100 tot heden
De Ridderstraat is een belangrijke winkelstraat in het hart van Breda....
Gebieden
Grote Markt (Centrum)
Grote Markt (Centrum) 1275 tot heden
De Grote Markt is het middelpunt van Breda....
Gebieden

Locatie

Deel dit artikel

Facebook Twitter