De Nassaus en Oranjes als heren en baronnen van Breda

Personen
1403 tot heden
  • Het Baroniemonument met daarop afgebeeld de inhuldiging van Engelbrecht 1 en Johanna van Polanen én de namen van de achttien heren van Breda. (foto: RCE, Amersfoort)  

Voorafgaand: de heren van Breda

Vanaf de vroege twaalfde eeuw was Breda een machtsbasis voor een reeks adellijke families uit Vlaanderen en Brabant. Breda was strategisch gelegen tussen Holland enerzijds en Brabant en Vlaanderen anderzijds, het lag aan bevaarbaar water én op de grens van het hoge en lage land.
In de veertiende eeuw ontstonden problemen bij de erfopvolging en werd hertog Jan van Brabant heer van Breda. Deze beleende Breda later aan de invloedrijke Willem van Duivenvoorde. Met deze erfenis als voorschot stelde Van Duivenvoorde zijn neef Jan II van Polanen in staat om het land van Breda te kopen van de hertog. Diens zoon was Jan III van Polanen, ook genoemd Jan van der Lek.

De Nassaus

Engelbrecht van Nassau werd heer van Breda door zijn huwelijk met de erfdochter van Jan III, Johanna van Polanen. Engelbrecht I van Nassau-Dillenburg werd geboren op de Dillenburg in Duitsland. De oorsprong van de Nassaus ligt dus in Duitsland. Engelbrecht werd opgevolgd door zijn zoon Jan IV van Nassau. Uit het huwelijk van Jan IV met Maria van Loon werd Engelbrecht II geboren die zijn vader in 1475 opvolgde. Jan IV had ook een bastaardzoon, Jan de Bastaard, die huis Assendelft in de Nieuwstraat liet bouwen.

Engelbrecht II was getrouwd met Cimburga van Baden maar het echtpaar had geen kinderen. Wel verwekte Engelbrecht de nodige bastaarden. Engelbrecht benoemde daarom zijn neef Hendrik III van Nassau-Breda, een zoon van zijn broer, tot zijn erfgenaam. Hendrik III erfde Breda in 1499. Hij trouwde drie maal. Uit het tweede huwelijk, met Claudia van Chalon, werd René van Chalon geboren, de eerste Nassau die tevens prins van Oranje was. De derde vrouw van Hendrik, Mencia de Mendoza, maakte hem vermogend. Hij verbouwde het Bredase kasteel tot renaissancepaleis. Hij voltooide bovendien de Onze-Lieve-Vrouwekerk of Grote Kerk.
De Nassaus speelden al vanaf 1403 een belangrijke rol in Brabant en in de Bourgondische staat. Breda was hun machtsbasis. Zij waren heren van Breda, maar ze hadden ook nog andere heerlijkheden. Engelbrecht II werd in 1473 ridder in de Orde van het Gulden Vlies en vanaf toen behoorden de Nassaus tot de top van de hoge adel in de Nederlanden (Engelbrecht II en Hendrik III). René van Nassau, later René van Chalon, was de eerste Nassau die (door erfopvolging) ook prins van Oranje was.

De Oranje-Nassaus

René van Chalon en Willem van Oranje waren allebei prins van Oranje en ridder in de Orde van het Gulden Vlies. Hun machtsbasis was nog steeds Breda. Willem van Oranje is een scharnierfiguur. Hij begon als Bourgondisch edelman en ridder in de Orde van het Gulden Vlies en eindigde in de Tachtigjarige Oorlog als onofficieel staatshoofd van de Nederlandse republiek. Willem van Oranje is ook de eerste heer van Breda die zichzelf baron noemde. Filips Willem, de oudste zoon van Willem van Oranje, was nog even een tussenfiguur. 
Tijdens en na de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648) verlegden de Oranje-Nassaus hun machtsbasis naar Den Haag (Maurits, Frederik Hendrik en Willem II tot en met V). Breda speelde politiek en in de representatie geen rol meer. Vanaf Frederik Hendrik gingen de Oranjes hun machtspositie steeds verder uitbouwen als vorsten op Europees niveau. Hun belangrijkste functie was stadhouder van de republiek en juist dit was geen vorstelijke titel. Hun status hing samen met de titel prins van Oranje en met symbolen als het hof, paleizen en hun verwantschap door huwelijken met de regerende protestantse koningshuizen in Europa.
In de Franse Tijd (1795-1813) stonden de Oranjes tijdelijk buiten spel, maar in 1813 kon Willem I terug komen in Nederland als soeverein vorst, later als koning. Willem I, II en III oefenden als koning werkelijke macht uit en regeerden vergelijkbaar met andere koningen in Europa. De titel baron van Breda had geen enkele betekenis meer. De Oranje-Nassaus behielden nog wel voor langere tijd enige ‘heerlijke’ rechten en bezittingen in de Baronie van Breda.

Ook interessant

Amalia van Solms
Amalia van Solms 1602 tot 1675
Amalia van Solms werd geboren op 31 augustus 1602 op Slot Braunfels aa...
Personen
Hendrik III van Nassau
Hendrik III van Nassau 1483 tot 1538
Hendrik III van Nassau was de opvolger van zijn oom Engelbrecht II en ...
Personen
Willem V van Oranje-Nassau
Willem V van Oranje was als enige zoon de opvolger van zijn vader Will...
Personen
Willem IV van Oranje-Nassau
Willem IV was als baron van Breda de opvolger van zijn verre familieli...
Personen
Willem III van Oranje
Willem III van Oranje 1650 tot 1702
Willem III was de opvolger van zijn vader Willem II van Oranje, die ac...
Personen
Willem II van Oranje
Willem II van Oranje 1626 tot 1650
Willem II van Oranje was de oudste zoon van zijn voorganger prins Fred...
Personen
Frederik Hendrik van Oranje
Frederik Hendrik van Oranje was de jongere broer van prins Maurits van...
Personen
Jan VIII van Nassau-Siegen
Maurits van Oranje werd als baron van Breda opgevolgd door een ver fam...
Personen
Maurits van Oranje
Maurits van Oranje 1567 tot 1625
Maurits van Oranje was als prins van Oranje en baron van Breda de opvo...
Personen
Filips Willem  van Oranje
Filips Willem van Oranje 1554 tot 1618
Filips Willem van Oranje volgde zijn vader Willem van Oranje op als b...
Personen
Louise de Coligny
Louise de Coligny 1555 tot 1620
Het vierde huwelijk van Willem van Oranje-Nassau, is met Louise de Col...
Personen
Charlotte de Bourbon-Montpensier
In 1577 wordt Charlotte de Bourbon, de derde echtgenote van Willem van...
Personen
Anna van Saksen
Anna van Saksen 1544 tot 1577
Anna van Saksen werd geboren in Dresden op 23 december 1544 als dochte...
Personen
Anna van Egmond of van Buren
De naam van Anna van Egmond wordt ook wel geschreven als Anna van Egmo...
Personen
Willem van Oranje
Willem van Oranje 1533 tot 1584
Willem van Oranje volgde als prins van Oranje en heer van Breda zijn n...
Personen
René van Chalon
René van Chalon 1519 tot 1544
René van Chalon was de opvolger van zijn vader Hendrik III van Nassau ...
Personen
Mencía de Mendoza
Mencía de Mendoza 1508 tot 1554
Mencía de Mendoza was de derde vrouw van graaf Hendrik III. Mencía de ...
Personen
Louise Francisca van Savoye
Louise Francisca (Françoise) van Savoye (1485 – 17 september 1511) was...
Personen
Claudia van Chalon
Claudia van Chalon 1498 tot 1521
Claudia van Chalon (1498 – Diest, 31 mei 1521) was de tweede vrouw van...
Personen
Cimburga van Baden
Cimburga van Baden 1450 tot 1501
Cimburga van Baden is geboren op 15 mei 1450 en was de dochter van Kar...
Personen
Engelbrecht II van Nassau
Engelbrecht II van Nassau was de oudste zoon van zijn voorganger, Jan ...
Personen
Maria van Loon
Maria van Loon 1426 tot 1502
Maria van Loon-Heinsberg (vaak ook kortweg Maria van Loon genoemd) is ...
Personen
Jan IV van Nassau
Jan IV van Nassau 1410 tot 1475
Heer van Breda van 1442-1475 Jan IV van Nassau was de oudste zoon van...
Personen
Johanna van Polanen
Johanna van Polanen 1392 tot 1445
Johanna van Polanen werd geboren op 10 januari 1392. Haar geboorteplaa...
Personen
Engelbrecht I van Nassau
Engelbrecht I van Nassau-Dillenburg werd geboren op het slot Dillenbur...
Personen
Justinus van Nassau
Justinus van Nassau 1559 tot 1631
Justinus van Nassau was de enige onwettige zoon van Willem van Oranje....
Personen
Jan de Bastaard van Nassau
Jan van Nassau was de zoon van graaf Jan IV en juffrouw van Loemel (Va...
Personen

Locatie

Deel dit artikel

Facebook Twitter