Catharinastraat, 'Katerstraat' (Centrum)

Gebieden
1275 tot heden
  • De noordzijde van de Catharinastraat in 1904. Helemaal links Huis Wijngaarde. De overige panden zijn in de loop van de tijd gesloopt en vervangen door de huidige appartementencomplexen. In het midden een koetshuis. Foto: Firma Schreurs (v/h firma Stutz).  

De Catharinastraat, de voormalige Katerstraat, is een rustige woonstraat in het centrum van Breda. De naam Katerstraat komt al voor in een oorkonde in het archief van het Begijnhof uit 1355. Volgens de Bredase historicus Jac. van Hooydonk hangt de aanleg van de Katerstraat nauw samen met de burcht van Breda, die voor het eerst wordt vermeld in 1196, maar vermoedelijk al een halve eeuw ouder is. Bij archeologisch onderzoek bleek dat er nog 13e eeuwse sloten diagonaal de Catharinastraat kruisen. Dat wijst erop dat deze straat toen nog niet aanwezig was. Pas in de tweede helft van de 13 eeuw wordt de straatloop zichtbaar aan de hand van evenwijdig lopende sloten.
De meest voor de hand liggende reden voor de aanleg van de Catharinastraat is om het burchtterrein en de oudste haven aan te sluiten op de ontsluitingsweg naar het oosten, de huidige Boschstraat.

Straat van de tweede generatie

Men onderscheidt het ontstaan en de aanleg van de straten in de binnenstad algemeen in drie generaties. De eerste wordt gevormd door de wegen van de prestedelijke nederzetting (ontstaan in de twaalfde eeuw). Dit zijn van zuid naar noord de Ginnekenstraat, Eindstraat, Karrestraat Torenstraat en Vismarktstraat en van west naar oost de Ridderstraat, de Sint Janstraat en de Veemarktstraat (het gedeelte van de Molenstraat tot aan de Gasthuispoort).

De tweede generatie, die aangelegd moet zijn tussen ongeveer 1275 en 1325, wordt gevormd door de Grote Markt, de Brugstraten, de Katerstraat (Catharinastraat), de Veemarktstraat (alleen het gedeelte tussen de Grote Markt en de Molenstraat), de Molenstraat, de Steenbrugstraat of Nieuwstraat (tussen de Karrestraat en de Waterstraat), de Waterstraat en de Visserstraat. De volgorde van aanleg van deze straten staat niet vast. Na deze generatie volgen als derde generatie de zogenaamde ‘nieuwstraten’, waarvan het jaar van aanleg nauwkeurig bekend is, vanaf 1490.

De bocht

De Katerstraat is een redelijk brede straat, maar juist het gedeelte in de bocht, toch al een moeilijk gedeelte voor het verkeer, is erg smal. De waarschijnlijke reden hiervoor is dat de nieuw aangelegde straat tussen 1250 en 1300 tussen reeds bestaande percelen op de Veemarktstraat en de Gasthuispoort moest worden aangesloten.

Kater, keuter of kouter

Scherft zegt dat de naam Katerstraat afgeleid is van katers of keuters, keuterboeren dus, die hier gewoond hebben. Brekelmans geeft als verklaring dat kater verband houdt met het woord kouter, afgeleid van ‘cultura’, dat is de door de heer geëxploiteerde grond rondom diens hof. De naam Katerstraat vindt men ook in Baarle en in Zundert.

Verbasterd

De Katerstraat bleef zeer naamvast tot ver in de negentiende eeuw. In 1812 werd de naam echter op de straatnaambordjes in het Frans verkeerd vertaald als Rue St. Cathérine. In de volkstellingen van 1829 en 1839 komt hij nog voor als Katerstraat, maar in het bevolkingsregister van 1848 en alle latere officiële bronnen sindsdien is het definitief Catharinastraat. De naam Katerstraat bleef echter tot in het begin van de twintigste eeuw in de volksmond de enige gebruikte naam.

Hofhuizen

In de Catharinastraat staan nog steeds een groot aantal zeer grote woonhuizen, ooit bewoond door de stadselite. De gevelwand tussen de Annastraat en de bocht bevat drie hofhuizen. Tuussen de Annastraat en de Grote Markt zijn ook nog twee hofhuizen aanwezig. Aan de noordzijde zijn ook nog twee hofhuizen aanwezig en in de toegang tot het park Valkenberg bestond tot eind 19e eeuw het huis Merwede of Spanghen.

BB_p182227ahaagshopje.jpg
Huis Merwede aan het eind van de 19e eeuw. Nu bevindt zich hier de toegang tot het Valkenberg. Let op de onderdoorgang naar het park

Literatuur

F.A. Brekelmans, ‘Van Stadhuis naar herenhuis’, in Jaarboek de Oranjeboom XXIX (1976).
J.H. van Hooydonk, ‘Middeleeuwse straten in Breda 1350-1550, deel I: Catharinastraat’, in Jaarboek de Oranjeboom XLVI (1993).
Gerard Otten, De straten van Breda (Breda, 1988).
V. Paquay, ‘De stichting van de Wendelinuskapel te Breda’, in Jaarboek de Oranjeboom XXXVI (1983).
P. Scherft, ‘Van Wendelinuskapel tot Waalse kerk’, in Jaarboek de Oranjeboom VI (1953).

Ook interessant

Straatnamen Breda Centrum
Straatnamen Breda Centrum 1125 tot heden
Praktisch alle straatnamen in de binnenstad van Breda zijn uiteraard o...
Gebieden
Valkenberg (Centrum)
Valkenberg (Centrum) 1350 tot heden
Dit mooiste van alle Bredase stadsparken wordt altijd hét Valkenberg g...
Gebieden
Kapucijnerhof (Centrum)
Kapucijnerhof (Centrum) 2000 tot heden
Het Kapucijnenhof ligt aan de noordzijde van de Catharinastraat. Gedee...
Gebieden
Sint Annastraat (Centrum)
Sint Annastraat (Centrum) 1518 tot heden
De Sint Annastraat is een sfeervolle straat in het hart van Breda....
Gebieden
Gasthuispoort (Centrum)
Gasthuispoort (Centrum) 1280 tot heden
In de middeleeuwen was Breda omringd door een stadsmuur....
Gebieden
Reigerstraat (Centrum)
Reigerstraat (Centrum) 1350 tot heden
De Reigerstraat ligt in het uitgaanscentrum van Breda....
Gebieden
De Waalse Kerk
De Waalse Kerk 1440 tot heden
De Waalse Kerk is van oorsprong de Sint Wendelinuskapel. De verering v...
Bouwwerken
Opgraving Catharinastraat 18-28 1993
In de zomer van 1993, tijdens uitgebreid bouwhistorisch onderzoek, hee...
Archeologie
Opgraving Catharinastraat 87 1990
In het voorjaar en zomer van 1990 werd er op het terrein van Catharina...
Archeologie
Opgraving Catharinastraat 11-15 1989
Tijdens het graven van de bouwput ten behoeve van een nieuw appartemen...
Archeologie
Opgraving toegang Valkenberg 1992
Door het verplaatsen van het monumentale toegangshek van het Valkenber...
Archeologie
Voorwerpen
Opgraving toegang Valkenberg 1988
Door de herinrichting van de toegang tot het Valkenberg vanuit de Cath...
Archeologie
Voorwerpen
Bouwwerken
Opgraving toegang Valkenberg 1987
Door de herinrichting van de toegang tot het Valkenberg vanuit de Cath...
Archeologie
Voorwerpen
Opgraving Catharinastraat 91-93 1999
Bij een noodonderzoek achter de toegangspoort van Catharinastraat 91-9...
Archeologie
Opgraving Catharina- straat 91-93  2000
De opgravingscampagne op het achterterrein van Catharinastraat 91-93 i...
Archeologie
Opgraving toegang Valkenberg  1994
Tijdens de grote onderzoekscampagne in 1994 kon het nieuwe en het oude...
Archeologie
Voorwerpen
Opgraving Begijnhof oostzijde 1987
In de zomer van 1988 heeft de Archeologische Vereniging Breda op het t...
Archeologie
Voorwerpen
Opgraving Catharinastraat 6-8 1987
Eind januari 1987 startte een kleine proefopgraving op het perceel Cat...
Archeologie
Voorwerpen
Opgraving Gasthuispoort 1976 en 1978
In het voorjaar van 1976 werd bij de aanleg van de bouwput voor de nie...
Archeologie
Opgraving Willem Merkxtuin 1982
In het voorjaar van 1982 werd, voorafgegaan door een boorcampagne, aan...
Archeologie
Opgraving Waalse Kerk 1979 en 1982
Voorafgaande aan restauratiewerkzaamheden kon in de Waalse kerk (vijft...
Archeologie

Locatie

Gerelateerd nieuws

Deel dit artikel

Facebook Twitter