Opgraving Gasthuispoort 1976 en 1978

Archeologie
1200 tot 1536
1512 1512

De zuidelijke poorttoren van de Gasthuispoort (foto: Beeldcollectie Stadsarchief Breda)

/

In het voorjaar van 1976 werd bij de aanleg van de bouwput voor de nieuwbouw van enkele gemeentelijke diensten de resten van de zuidelijke toren van de Gasthuispoort en enkele tientallen meters van de veertiende-eeuwse stadsmuur aangetroffen. De toren kon uitgebreid onderzocht worden, de stadsmuur is nauwelijks gedocumenteerd. Vastgesteld werd dat de muur rond de waterlijn voor vijf lagen uit Gobertange steen bestond. Er werden resten waargenomen van twee kleine muurtorens. Aan de oostzijde van de toren werd een deel van het bakstenen bruggenhoofd aangetroffen en in de grachtvulling een drietal zware houten palen. De Gasthuispoort vormde de oostelijke toegangspoort van de stad en werd rond 1330 aangelegd. Rond 1538 werd de poort en stadsmuur gesloopt bij de ingebruikneming van de ruimere maar vooral modernere omwalling onder het bewind van Hendrik III, heer van Breda.

BR 20 76 topo
BR 20 76 1824
De aangetroffen funderingen van de Gasthuispoort en de aansluitende stadsmuur op een recente luchtfoto en op het kadastraal minuutplan uit 1824. Let op de in de zeventiende eeuw versmalde stadsgracht. De huisjes aan het toenmalige straatjes de Beijerd en de Vlaszak zijn op de gracht gebouwd.

Oudere sporen

Bij dit noodonderzoek zijn een aantal opmerkelijke zaken aan het licht gekomen. Allereerst werd er aan de stadskant van de poort een fundering aangetroffen van grote Doornikse natuursteen. Dit wees op de aanwezigheid van een oudere poort, vermoedelijk aangelegd als doorgang door een aarden wal. Deze aarden wal is als oudste verdedigingswerk rond Breda te beschouwen en moet rond in de derde kwart van de dertiende eeuw aangelegd zijn.

BR 20 76 7a
BR 20 76 4
De blootgelegde stadsmuur in de bouwput met bovenin de foto de zuidelijke poorttoren (detail rechts). Boven in de foto ziet u de hoe Catharinastraat en Veemarktstraat samenkomen. (foto's: Beeldcollectie Stadsarchief Breda)

Amateurarcheoloog Leo Moelands vermoedt dat de aarden wal aan de stadszijde van de jongere stadsmuur is blijven bestaan. Dat zou de reden kunnen zijn dat er geen funderingen van een weergang zijn aangetroffen (de weergang zou zich immers op de wal hebben bevonden) in hout of steen uitgevoerd.

BR 20 76 6
Br 05 83 1

De grachtzijde van de stadsmuur met de Gobertange lagen die op de waterlijn zijn aangebracht. Links een waarneming in 1983 waarbij het bruggenhoofd (het bakstenen blok) en de oude Gasthuisbrug (links op de foto) werd aangetroffen. (foto links: Beeldcollectie Stadsarchief Breda)


Een tweede opvallende vondst was de aanwezigheid van oudere sporen, onder de fundering van natuursteen, in de vorm van een lemen vloertje welke geen relatie had met de verdedigingswerken. Dit versterkt de hypothese dat de aansluiting van de Boschstraat en de huidige Veemarktstraat vóór de aanleg eerste omwalling wat zuidelijker heeft gelegen.

Br 20 76 2
Br 20 76 3
De funderingsresten van de oudere poort uitgevoerd in Doornikse steen. Rechts de aansluiting van de natuurstenen fundering en de jongere bakstenen fundering. (foto's: Beeldcollectie Stadsarchief Breda)

Vondst noordelijke poorttoren

In 1978 werd aan de overzijde van de straat de noordelijke poortwang aangetroffen, zwaar beschadigd door de aanleg van een grote gasleiding en een riool. Een deel van de toren is tot boven het maaiveld gereconstrueerd.

Br 20 78 1
Br 20 78 2
De blootgelegde funderingen van de noordelijke poorttoren en de reconstructie die kort daarna is uitgevoerd. (foto's: Beeldcollectie Stadsarchief Breda)


Ook interessant

Idee icoon

Mis je iets? Informatie onjuist? Ideeën?

Mail je reactie
Erfgoedweb is een initiatief van
gemeente Breda
chevron-up Scroll naar boven