Opgraving Gasthuispoort 1976 en 1978

Archeologie
1200 tot 1536
1 / 5
  • De zuidelijke poorttoren van de Gasthuispoort (foto: Beeldcollectie Stadsarchief Breda)  
  • 2
    De herbouw van de poorttoren in het voormalige Italiaanse restaurant aan de Vlaszak (foto: Beeldcollectie Stadsarchief Breda)  
  • 2
    Doorsnede van de stadsmuur met het restant van de achterliggende oudere aarden stadswal. Op de achtergrond de meubelzaak van Hendriks.  
  • 2
    Natuurstenen kanonskogel afkomstig uit de stadsgracht  
  • 2
    Randfragment van een Pingsdorf kogelpotje, aangetroffen onder het natuurstenen fundament van de oudste poort  

In het voorjaar van 1976 werd bij de aanleg van de bouwput voor de nieuwbouw van enkele gemeentelijke diensten de resten van de zuidelijke toren van de Gasthuispoort en enkele tientallen meters van de veertiende-eeuwse stadsmuur aangetroffen. De toren kon uitgebreid onderzocht worden, de stadsmuur is nauwelijks gedocumenteerd. Vastgesteld werd dat de muur rond de waterlijn voor vijf lagen uit Gobertange steen bestond. Er werden resten waargenomen van twee kleine muurtorens. Aan de oostzijde van de toren werd een deel van het bakstenen bruggenhoofd aangetroffen en in de grachtvulling een drietal zware houten palen. De Gasthuispoort vormde de oostelijke toegangspoort van de stad en werd rond 1330 aangelegd. Rond 1538 werd de poort en stadsmuur gesloopt bij de ingebruikneming van de ruimere maar vooral modernere omwalling onder het bewind van Hendrik III, heer van Breda.

BR-20-76_topo.jpg BR-20-76_1824.jpg
De aangetroffen funderingen van de Gasthuispoort en de aansluitende stadsmuur op een recente luchtfoto en op het kadastraal minuutplan uit 1824. Let op de in de  zeventiende eeuw versmalde stadsgracht. De huisjes aan het toenmalige straatjes de  Beijerd en de Vlaszak zijn op de gracht gebouwd.

Oudere sporen

Bij dit noodonderzoek zijn een aantal opmerkelijke zaken aan het licht gekomen. Allereerst werd er aan de stadskant van de poort een fundering aangetroffen van grote Doornikse natuursteen. Dit wees op de aanwezigheid van een oudere poort, vermoedelijk aangelegd als doorgang door een aarden wal. Deze aarden wal is als oudste verdedigingswerk rond Breda te beschouwen en moet rond in de derde kwart van de dertiende eeuw aangelegd zijn.

BR-20-76_7a.jpg BR-20-76_4.jpg
De blootgelegde stadsmuur in de bouwput met bovenin de foto de zuidelijke poorttoren (detail rechts). Boven in de foto ziet u de hoe Catharinastraat en Veemarktstraat samenkomen. (foto's: Beeldcollectie Stadsarchief Breda) 

Amateurarcheoloog Leo Moelands vermoedt dat de aarden wal aan de stadszijde van de jongere stadsmuur is blijven bestaan. Dat zou de reden kunnen zijn dat er geen funderingen van een weergang zijn aangetroffen (de weergang zou zich immers op de wal hebben bevonden) in hout of steen uitgevoerd.

BR-20-76_6.jpg BR-05-83_1.jpg  
De grachtzijde van de stadsmuur met de Gobertange lagen die op de waterlijn zijn aangebracht. Links een waarneming in 1983 waarbij het bruggenhoofd (het bakstenen blok) en de oude Gasthuisbrug (links op de foto) werd aangetroffen. (foto links: Beeldcollectie Stadsarchief Breda)

Een tweede opvallende vondst was de aanwezigheid van oudere sporen, onder de fundering van natuursteen, in de vorm van een lemen vloertje welke geen relatie had met de verdedigingswerken. Dit versterkt de hypothese dat de aansluiting van de Boschstraat en de huidige Veemarktstraat vóór de aanleg eerste omwalling wat zuidelijker heeft gelegen.  

BR-20-76_2.jpgBR-20-76_3.jpg
De funderingsresten van de oudere poort uitgevoerd in Doornikse steen. Rechts de aansluiting van de natuurstenen fundering en de jongere bakstenen fundering. (foto's: Beeldcollectie Stadsarchief Breda)

Vondst noordelijke poorttoren

In 1978 werd aan de overzijde van de straat de noordelijke poortwang aangetroffen, zwaar beschadigd door de aanleg van een grote gasleiding en een riool. Een deel van de toren is tot boven het maaiveld gereconstrueerd.

BR-20-78_1.jpg BR-20-78_2.jpg
De blootgelegde funderingen van de noordelijke poorttoren en de reconstructie die kort daarna is uitgevoerd. (foto's: Beeldcollectie Stadsarchief Breda)
     

Ook interessant

Frans Brekelmans
Frans Brekelmans 1917 tot 2012
Franciscus Antonius Brekelmans werd geboren in 1917 in Stratum (tegenw...
Personen
Bert Moelands
Bert Moelands 1918 tot 2011
Bert Moelands was gedurende ongeveer een halve eeuw een zeer actief am...
Personen
Archeologie
Beijerd (Centrum)
Beijerd (Centrum) 1533 tot 1957
Het straatje de Beijerd bestaat niet meer. Sinds 1977 is het opgenomen...
Gebieden
Vlaszak (Centrum)
Vlaszak (Centrum) 1275 tot heden
Tot na de oorlog lag ter plaatse van de huidige Vlaszak een complete w...
Gebieden
Gasthuispoort (Centrum)
Gasthuispoort (Centrum) 1280 tot heden
In de middeleeuwen was Breda omringd door een stadsmuur....
Gebieden
Veemarktstraat (Centrum)
Veemarktstraat (Centrum) 1100 tot heden
De Veemarktstraat is een gezellige winkelstraat in het hart van Breda....
Gebieden
Catharinastraat, 'Katerstraat' (Centrum)
De Catharinastraat of Katerstraat is een rustige woonstraat....
Gebieden
Opgraving Karnemelkstraat / Eindpoort  1963
Na de afbraak van het hoekpand Ginnekenstraat en de (toen nog smalle) ...
Archeologie
Opgraving Tolbrugpoort 1979
Tijdens een waarneming van de Archeologische Werkgroep Breda werd op ...
Archeologie
Opgraving Gasthuiskapel 1958
Na de sloop van de restanten van de Gasthuiskapel in 1957 werd door de...
Archeologie
Opgraving Gasthuiscomplex 2006
Naar aanleiding van de sloop en geplande nieuwbouw kon aan de achterzi...
Archeologie
Opgraving Veemarktstraat 62-64 1984
Voorafgaand aan een omvangrijke restauratie van het negentiende-eeuwse...
Archeologie
Opgraving Kloosterplein 1983
Tijdens de aanleg van een nieuwe hoofdriolering op het Kloosterplein e...
Archeologie
Opgraving Vlaszak en Boschstraat 1983
Tijdens de begeleiding van de aanleg van een nieuwe hoofdriolering in ...
Archeologie

Locatie

Gerelateerd nieuws

Deel dit artikel

Facebook Twitter

Nieuwsbrief