Haven, 'Kaai' (Centrum)

Gebieden
1450 tot heden
  • De Haven, met schepen, rond 1930. Foto: Fotopersbureau Het Zuiden. (Beeldcollectie Stadsarchief Breda)  

Na de heropening van de Haven is deze plaats weer een levendige locatie geworden. In 1937-1941 werd het grootste gedeelte van de rivier de Mark binnen de singels gedempt. De Haven zelf werd na veel discussie pas gedempt in 1965. In 1996 sprak het nieuwe College van Burgemeester en Wethouders de wens uit de Haven te heropenen. De gemeenteraad besloot een haalbaarheidsstudie te laten verrichten. Op 19 december 2002 besloot de raad de Haven inderdaad weer open te leggen. In december 2004 begonnen de werkzaamheden en in 2007 stroomde er weer water in de Haven. Het gedeelte langs de Markendaalseweg en de Nieuweweg volgde in 2008. Op 30 juni en 1 juli 2007 vond de feestelijke opening plaats. Sinds de heropening van de Haven vindt hier ook weer de intocht van Sinterklaas plaats.

Achter de Vest

De huidige straat de Haven is zijn geschiedenis nogal bescheiden begonnen, namelijk als een steeg aan de binnenzijde van de stadsmuur. Deze werd vanaf het einde van de vijftiende eeuw meestal Achter de Vest genoemd. Deze naam omvatte ook een aantal stegen van hier naar de Visserstraat en de Havermarkt (zie verder onder Potkanstraat, Enge Steeg en Steeg achter de Vismarkt). Deze steeg was misschien een relict van een ouder dijklichaam dat inmiddels onder dikke ophogingslagen was verdwenen.
De rivier bracht allerlei economische activiteiten met zich mee. In de stadsmuur moeten poorten en trappen naar het water aanwezig zijn geweest. De evolutie van een dijklichaam naar een weg achter de muur is daarom aannemelijk. De poorten waren in de stadsmuur stonden waarschijnlijk in relatie tot de stegen.
Ook bij de Vismarkt vonden havenactiviteiten plaats. Daar was een soort havenhoofd.

Nieuwstraten

Na de stadsbrand van 1490 tot aan de Beeldenstorm van 1566 is in Breda een groot aantal nieuwe straten aangelegd, de zogenaamde nieuwstraten. Doel hiervan was waarschijnlijk het verbeteren van de verkeersstructuur (Nieuwstraat, Kraanstraat, Sint Annastraat, Halstraat) en het creëren van marktpleinen (Nieuwe Korenmarkt of Havermarkt en Nieuwe Vismarkt). Bij enkele straten was het uitdrukkelijk de bedoeling bouwgrond te ontsluiten (Cingelstraat, Begijnhof, Keizerstraat en Nonnenveld).

De Nieuwe Kaai later de Oude Kaai

De stadsmuren werden gesloopt in 1537 en 1538. Volgens Van Goor werd in 1552 een nieuwe kade gemetseld die in 1563 gereedkwam. Of in de tussentijd de gesloopte stadsmuur als kademuur werd gebruikt is niet bekend maar wel aanemelijk.
Volgens Kappelhof werd vooral in de jaren 1561-1564 druk gewerkt aan deze kade. Hij werd buiten de oude stadsmuren gemetseld, waardoor voor de huizen een brede straat ontstond.
De historicus Jac. van Hooydonk heeft veel materiaal verzameld over de huizen in het middeleeuwse Breda. Volgens hem komt de straatnaam ‘Nyeuwe Kaeye’ of Nieuwe Kaai al voor het eerst voor in 1566. Deze straatnaam wordt nog genoemd in 1577, maar al in 1572 slijt de straatnaam af tot ‘Kaeye’, Kaai zonder meer.
Na de aanleg van de Prinsenkade in 1613 werd de haven ook wel de Oude Kaai genoemd. In 1644 komt de Haven voor als Havenkant. Deze naam was in de volksmond nog in gebruik in 1836. Van Goor noemt de straat in 1744 de Haven of Oude Kaai. Op de straatnaambordjes van 1812 stond echter alleen de naam Haven en sindsdien is dit de enige officiële naam.

BB_p126156kademuur.jpg
In 2005 werd de kademuur aan de stadszijde blootgelegd. De muur heeft verschillende bouwfasen en werd doorsneden door diverse riolen.

Luie Hoek en Mosseltrap

Een punt bij de Tolbrug werd in het begin van de twintigste eeuw de Luie Hoek genoemd, omdat de havenarbeiders daar, wachtend op werk, balie stonden te kluiven.
Aan de Haven waren, voor de demping, verschillende trappen naar het water. Slechts één daarvan had een naam. De Mosseltrap lag vlak bij het Spanjaardsgat. De naam komt al voor in 1805 en werd in 1905 nog gebruikt. Blijkbaar werden hier de mosselen gelost. Voor de Hoge Brug en de Tolbrug zie aldaar.

Literatuur

Walter van de Calseyde, Havenboek, Over het ontstaan van Breda en de terugkeer van zijn bron (Breda, 2007).
Wim Hupperetz, Het geheugen van een straat, achthonderd jaar wonen in de Visserstraat te Breda (Utrecht, 2004).
Ton Kappelhof, ‘Van kasseien en kanalen’, in Jaarboek de Oranjeboom LVI (2003).
Hans de Kievith en Gerard Otten, ‘”De stads oude wallen”, Archeologisch onderzoek en archiefonderzoek naar de middeleeuwse stadsverdediging vullen elkaar aan’, in nummer 14, voorjaar 2010, en in nummer 17, zomer 2011.
Gerard Otten, De straten van Breda (Breda, 1988).

Ook interessant

Pièrre Kartner
Pièrre Kartner 1935 tot heden
Een wereldwijd bekende Bredanaar is Pierre Kartner ofwel Vader Abraham...
Personen
Straatnamen Breda Centrum
Straatnamen Breda Centrum 1125 tot heden
Praktisch alle straatnamen in de binnenstad van Breda zijn uiteraard o...
Gebieden
Prinsenkade, 'Prinsenkaai' (Centrum)
Prinsenkade (Centrum) 1613 tot heden
Sinds de heropening van de Haven ligt de Prinsenkade weer aan het wate...
Gebieden
Nieuweweg (Centrum)
Nieuweweg (Centrum) 1550 tot heden
Na de heraanleg van de Mark loopt de Nieuweweg weer langs het water....
Gebieden
Potkanstraat (Centrum)
Potkanstraat (Centrum) 1400 tot heden
De Potkanstraat loopt van de Havermarkt naar de Haven. Het stegenpatro...
Gebieden
'Steeg achter de Vismarkt' (Centrum)
De Steeg achter de Vismarkt aan de Haven is een openbare weg....
Gebieden
Hoge Brug (Centrum)
Hoge Brug (Centrum) 1550 tot heden
De nieuwe Hoge Brug is gebouwd in 2006-2007 met de nieuwe Haven....
Bouwwerken
'Vismarkt' (Centrum)
'Vismarkt' (Centrum) 1490 tot heden
De naam Vismarkt is geen officiële straatnaam....
Gebieden
Vismarktstraat (Centrum)
Vismarktstraat (Centrum) 1100 tot heden
Op de Vismarktstraat werd de vis verkocht....
Gebieden
'Enge Steeg' (Centrum)
'Enge Steeg' (Centrum) 1400 tot heden
De binnenstad van Breda wordt doorschoten met oude stegen....
Gebieden
Tolbrug (Centrum)
Tolbrug (Centrum) 1190 tot heden
De Tolbrug ligt over de gereconstrueerde Haven....
Bouwwerken
Waarneming Haven / Stadsmuur 1953
In 1953 werd bij een vernieuwing van het hoofdriool op de Haven de ...
Archeologie
Opgraving Haven/Nieuweweg 2005
Tijdens een archeologische begeleiding bij de aanleg van een ...
Archeologie
Opgraving Tolbrugpoort 1979
Tijdens een waarneming van de Archeologische Werkgroep Breda werd op ...
Archeologie
Opgraving Visserstraat 7 1992
Gedurende de zomer en herfst van 1992 kon aan de westzijde van de Viss...
Archeologie
Opgraving Haven 20  1991
Opgraving Haven 20 1991 1600 tot 1800
Nadat in het voorjaar van 1991de bebouwing gelegen aan de achterzijde ...
Archeologie
Graaf Hendrik III-laan (Boeimeer)
Sommige, royaal in het groen aangelegde wegen in Breda kunnen we ...
Gebieden
De Haven gaat weer open
De wens om de in 1964 dichtgeworpen Haven weer open te maken leefde al...
Gebieden
Demping haven
In 1937 werden de plannen gemaakt voor de Noord-Zuiddoorbraak. De Mark...
Gebeurtenissen
De Nieuwstraten
De Nieuwstraten 1495 tot 1566
Na de stadsbrand van 1490 is tot aan de Beeldenstorm van 1566 in Breda...
Gebieden

Locatie

Deel dit artikel

Facebook Twitter