Onderzoek naar Huis Valkenberg 2008

Archeologie
1400 tot 1531
  •  

In 2008 werd besloten om als pilot-project de restanten van huis Valkenberg en het verdwenen klooster achter de Wendelinuskapel (Waalse kerk) op te sporen met grondradar en weerstandsmeting. Deze zogenaamde "niet-destructieve technieken" leken veelbelovend om, zonder daadwerkelijk bodemonderzoek, archeologische sporen te lokaliseren .

BR-47-08_topo_low.jpgBR-47-08_1824_low.jpg
Het onderzoeksgebied op de huidige topografie en op het kadastraal minuutplan van 1824. Rechtsboven de veronderstelde ligging van de stadsmuur en stadsgracht.

Het huis Valkenberg is aangelegd in het begin van de 15e eeuw (exact bouwjaar is niet bekend), en is afgebroken in 1531. Het is in gebruik geweest als huis voor de vrouwe van de Heer van Breda zoals Johanna van Polanen en Maria van Loon. Ook is huis Valkenberg ter beschikking gesteld aan belangrijke gasten voor een verblijf in Breda, bijvoorbeeld voor keizer Maximiliaan van Oostenrijk in 1517. Hendrik III van Nassau (en Breda) was een van de belangrijkste adviseurs van Karel V van Spanje en had een familieband met Maximiliaan van Oostenrijk)

Historische bronnen

Op de locatie van hof Valkenberg is uit historische bron bekend welke gebouwen er hebben gestaan. Naast het feitelijke huis zijn dat enkele bijgebouwen: een brouwerij, een hoenderhof, een paardenstal en een bakhuis.
De ingang van het hof Valkenberg lag aan de Catharinastraat tegenover de huidige Annastraat. Daar is sprake van een Valkenbergsteghe en een poortgebouw. Daarnaast moet er vanaf het kasteelterrein een toegang tot het hof zijn geweest. Deze liep ten noorden van het oude Begijnhof waar een smalle strook aanwezig was tussen de stadsmuur en het grondgebied van de Begijnen.
In het huis zelf was in ieder geval een grote zaal aanwezig, blijkt uit een akte over Johanna van Polanen die is opgesteld in de grote zaal.

BR-47-08_2.jpg  BR-47-08_3.jpg
Links uitleg aan het publiek over de werking van de grondradar met controle van de sporen d.m.v. een grondboring. Rechts een uitsnede van het Bredase stadsaanzicht met daarop huis Valkenberg

Archeologische gegevens

Vanuit archeologisch oogpunt is bekend welke inrichting de omgeving gehad heeft. Het oude begijnhof (gesticht voor 1267) lag in het westen, bij het huidige Kasteelplein/ingang park Valkenberg (de Begijnhofkapel is op het schilderij ook links van huis Valkenberg zichtbaar), de visvijver (wijer/wouwer) van 70 x 12 m is de scheiding tussen Begijnhof en Valkenberg. Bij het archeologisch onderzoek in 1994/1995 zijn aan de westzijde van het hof Valkenberg funderingen van twee kleine gebouwen en een tuinmuur aangetroffen.
De sporen van de stadswal die zijn aangetroffen bij het onderzoek in 1994/195 begrenzen het Valkenberg aan de noordzijde.
De begrenzing van het Valkenberg aan de zuidzijde bestond uit een gracht die in het verlengde lag van de begrenzing van het oude begijnhof, de Begijnengracht. Uit historische bron is bekend dat in 1478 Maria van Loon een deel van park Valkenberg afsplitste voor een klooster van de Grauwe Zusters.

De exacte begrenzing van huis Valkenberg aan de oostzijde is niet bekend. De locatie van de stadswal/stadsmuur loopt aan de noordkant schuin onder het begijnhof door. Bij onderzoek uit 2012 is aan de noordzijde van het bleekveld een gracht aangetroffen. Mogelijk is dit het verlengde van de begijnengracht. Op het zuidelijk deel van het bleekveld en onder/in het begijnhof zijn sporen aangetroffen van het mannenklooster dat Johanna van Polanen hier rond 1440 heeft willen oprichten. Ruimte voor huis Valkenberg is hier dus niet aanwezig. Op het schilderij zit ook een flinke afstand tussen huis Valkenberg en de Wendelinuskapel.

BR-47-08_4.jpg
Met behulp van strobalen werden de contouren van huis Valkenberg, met de grondradar opgespoord, zichtbaar gemaakt.

Onderzoek 2008

In 2008 is geprobeerd de locatie van het huis binnen de bekende grenzen van het Hof Valkenberg te achterhalen.  Door middel van moderne technieken (geofysisch onderzoek) is het gebied afgezocht met een weerstandsmeter en met grondradar. Bij weerstandsmeting wordt een elektrisch signaal de grond ingestuurd en wordt een verschil gemeten in weerstand tussen de verschillende bodemlagen, mede afhankelijk van de mate van water in de bodemlagen. Een muur heeft een hoge weerstand, een oude grachtvulling bevat meestal veel water, geleidt daardoor goed en heeft dan een lage weerstand.
Bij grondradar worden door radarsignalen uit te zenden en op te vangen doorsneden van de bodem gemaakt en kunnen verschillende bodemlagen herkend worden en ook objecten in die bodemlagen.
De kaarten die op deze manier verkregen zijn, zijn vervolgens met grondboringen gecontroleerd. In de boringen kon gekeken worden of er inderdaad sprake was van funderingen of puinresten, of dat er een andere reden was voor de verschillen in signalen.

Na de controleboringen kon worden vastgesteld dat er funderingen en puinresten in de bodem zaten, vermoedelijk van huis Valkenberg. Ook is geprobeerd een plattegrond te maken. Die is niet zo zeker, omdat de plattegrond op basis van niet-gravend onderzoek is gemaakt. Pas na het graven van sleuven/putten zou dit beeld bevestigd/verworpen kunnen worden.  Er lijkt echter een rechthoekige bouwmassa zichtbaar te worden.

BR-47-08_5.jpg
Met een combinatie van meetgegevens uit het grondradaronderzoek en de weerstandsonderzoek  kon de bouwmassa B en C gelokaliseerd worden.

Stadsgezicht 1520

Toen in 2013 het paneel opdook met het aanzien van de stad rond 1520 kon  daar eenvoudig huis Valkenberg op gelokaliseerd worden. Dat betekende dat we nu ook bovengronds veel meer weten van het gebouw hoewel er nog discussie is hoe de schilder met het werkelijke aanzicht van de stad is omgegaan.

Ook interessant

Louise Francisca van Savoye
Louise Francisca (Françoise) van Savoye (1485 – 17 september 1511) was...
Personen
Maria van Loon
Maria van Loon 1426 tot 1502
Maria van Loon-Heinsberg (vaak ook kortweg Maria van Loon genoemd) is ...
Personen
Johanna van Polanen
Johanna van Polanen 1392 tot 1445
Johanna van Polanen werd geboren op 10 januari 1392. Haar geboorteplaa...
Personen
Valkenberg (Centrum)
Valkenberg (Centrum) 1350 tot heden
Dit mooiste van alle Bredase stadsparken wordt altijd hét Valkenberg g...
Gebieden
Opgraving Begijnhof / Valkenberg 1995
Tijdens een uitgebreide opgravingscampagne in 1995 en 1996 kon (gefase...
Archeologie
Opgraving Begijnhof / Valkenberg 1994
Bij grootschalige opgravingen in 1994 kon door de zuidelijke helft van...
Archeologie
Opgraving toegang Valkenberg  1994
Tijdens de grote onderzoekscampagne in 1994 kon het nieuwe en het oude...
Archeologie
Voorwerpen
Opgraving muurtoren Valkenberg 1986
In het najaar van 1986 is door de Archeologische Vereniging Breda in h...
Archeologie
Johanna van Polanen sticht kerk en klooster
Uit een oorkonde uit 1440 blijkt dat Johanna van Polanen de bedoeling ...
Bouwwerken
Park Valkenberg
Park Valkenberg 1531 tot heden
Na de aanleg van de nieuwe stadsomwalling in 1531 was de locatie van h...
Gebieden

Locatie

Deel dit artikel

Facebook Twitter