Dorpstraat (Ulvenhout)

Gebieden
1300 tot heden
  • De Dorpstraat in Ulvenhout. De huizen zijn nog nieuw en de tramlijn is nog niet aangelegd. De foto moet dus gemaakt zijn vóór 1903. Foto: A. van Erp. (Beeldcollectie Stadsarchief Breda)  

Van gehucht naar dorp tussen 1898 en 1904
De oostzijde van de huidige Dorpstraat tussen de Rouppe van der Voortlaan en café de Harmonie was eigendom van de landbouwers Johannes Oomen en Johanna Meeren. In 1898 besloten zij hun bezit te verkavelen en in bouwpercelen te verkopen. In 1902 verzocht de bevolking van Ulvenhout aangesloten te worden op het tramwegennet. Op vrijdag 29 mei 1903 werd het traject inderdaad feestelijk geopend door de GTM. Ook Ulvenhout werd nu opgestoten in de vaart der volkeren. Het belangrijkste feit in de ontwikkeling van gehucht naar dorp was uiteraard echter de bouw van een echte kerk. In 1902 vroeg het kerkbestuur van Ulvenhout toestemming aan de bisschop om een nieuwe kerk met pastorie te mogen bouwen. In 1903 ging de eerste spade de grond in en in 1904 werd de nieuwe kerk gewijd.
De verklaring van de straatnaam Dorpstraat in Ulvenhout lijkt eenvoudig, Het is immers de hoofdstraat van het dorp. Ulvenhout is echter maar sinds ongeveer 1900 als een dorp te beschouwen. De straatnaam Dorpstraat is dus sterk verbonden met de ontwikkeling van Ulvenhout van gehucht tot dorp.

Het gehucht Ulvenhout

Volgens de historisch-geograaf Karel Leenders vormden de Ulvenhoutselaan, de Dorpstraat en de Molenstraat vanouds de verbinding van Breda met Ulvenhout, Strijbeek, Hoogstraten en Lier. In 1712-1715 werd de weg bestraat vanaf Ginneken tot aan de Roskam (de Heuvel) te Ulvenhout. Op de kaart van het Mastbos, vervaardigd door Jan Pieterszoon Dou in 1625 naar eerdere metingen van Jacob Lips uit 1621 en 1624 kunnen we zien hoe Ulvenhout er in deze tijd uit zag. Waar nu de kerk staat lag het slotje Grimhuizen (zie ook onder Grimhuysenpark). Bij Grimhuizen was een rooms-katholieke kerkschuur gebouwd. Ten noorden daarvan lag de Hoeve van Ulvenhout, later de Prinsenhoeve genoemd. Ter plaatse van de huidige Pennendijk lag volgens Buiks een iets verbreed stuk van de weg dat de Heuvel werd genoemd. Heuvel is in de Baronie één van de vele benamingen, waarmee het dorpsplein aangeduid wordt, vergelijk de Heuvel te Oosterhout, de Heuvel op Den Hout enzovoorts.

Ulvenhout wordt op het kadastraal minuutplan van 1827 expliciet aangeduid als een gehucht. De weinige aanwezige bebouwing strekte zich uit van Grimhuizen tot aan de splitsing Molenstraat Pennendijk. Van der Aa beschrijft in 1848 in zijn Aardrijkskundig Woordenboek Ulvenhout ook als een gehucht. Het had toen 33 huizen en 260 inwoners.

Van gehucht naar dorp tussen 1898 en 1904

De oostzijde van de huidige Dorpstraat tussen de Rouppe van der Voortlaan en café de Harmonie was eigendom van de landbouwers Johannes Oomen en Johanna Meeren. In 1898 besloten zij hun bezit te verkavelen en in bouwpercelen te verkopen. In 1902 verzocht de bevolking van Ulvenhout aangesloten te worden op het tramwegennet. Op vrijdag 29 mei 1903 werd het traject inderdaad feestelijk geopend door de GTM. Ook Ulvenhout werd nu opgestoten in de vaart der volkeren. Het belangrijkste feit in de ontwikkeling van gehucht naar dorp was uiteraard echter de bouw van een echte kerk. In 1902 vroeg het kerkbestuur van Ulvenhout toestemming aan de bisschop om een nieuwe kerk met pastorie te mogen bouwen. In 1903 ging de eerste spade de grond in en in 1904 werd de nieuwe kerk gewijd.

'Een bloeiend dorp’ in 1907

In de toeristische gids van Herman de Ruiter uit 1907 wordt een fietstocht van Breda naar het Ulvenhoutsebos beschreven. De Ruiter heeft het over de ‘Dorpsstraat’, waarschijnlijk de oudste vermelding van deze straatnaam.

Met één ‘s’

Bij de invoering van de huisnummering per straat in 1947 in de gemeente Nieuw-Ginneken is de straatnaam Dorpstraat bevestigd. De Dorpstraat in Ulvenhout is volgens Jansen waarschijnlijk de enige straat met deze naam in Nederland die gespeld wordt met één ‘s’.

Literatuur

A.J. van der Aa, Aardrijkskundig woordenboek der Nederlanden (Gorinchem, 1839-1851).
F.A. Brekelmans en W.L.P.M. de Kort, Nieuw-Ginneken, gemeentehuis op eigen erf, architectonische beschrijving en geschiedkundige bijdragen bij de plechtige ingebruikneming van het gemeentehuis van Nieuw-Ginneken op 4 januari 1964 (Breda, 1964).
Chr. Buiks, Veldnamen in de voormalige gemeente Ginneken en Bavel (Nieuw-Ginneken, 1983-1988 en 1996), deel 4, Ulvenhout en deel 5 Ulvenhout en Geersbroek.
Kees van Hooijdonk en Kees Leijten, Sint-Laurentiuskerk Ulvenhout, 1904-2004 (Ulvenhout, 2004).
A.W. Jansen, Straatnamen voormalige gemeente Nieuw-Ginneken (Nieuw-Ginneken, 1997).
A.W. Jansen, ‘Het Jachthuis te Ulvenhout, 1904-1994’, in Brieven van Paulus, jaargang 1994, nummer 98.
A.W. Jansen, ‘De Dorpstraat van Ulvenhout, de geschiedenis van het ontstaan van de huidige bebouwing’, in Brieven van Paulus, jaargang 1998, nummer 119.
K.A.H.W. Leenders, Cultuurhistorische landschapsinventarisatie gemeente Breda (Breda, 2006). ErfgoedRapport Breda, nummer 1.
W.J.M. Leideritz, De tramwegen van Noord-Brabant (Leiden, 1978).
Gerard Otten, 'Tramlijnen en stedenbouwkundige ontwikkeling tussen 1870 en 1914', in Historisch-Geografisch Tijdschrift, jaargang 1999 no. 1.

Ook interessant

Straatnamen Ulvenhout
Straatnamen Ulvenhout 1300 tot heden
Tot 1942 maakten Ginneken, Bavel en Ulvenhout en een aantal gehuchten ...
Gebieden
Grimhuysenpark, (Ulvenhout)
Achter de Laurentiuskerk in Ulvenhout stond in het verleden het omgrac...
Gebieden
Pennendijk (Ulvenhout)
Pennendijk (Ulvenhout) 1500 tot heden
De toponymist Chr. Buiks vond vermeldingen van Tulvenhout aenden benne...
Gebieden
Molenstraat (Ulvenhout)
Molenstraat (Ulvenhout) 1300 tot heden
Volgens De historisch-geograaf Karel Leenders vormden de Ulvenhoutsela...
Gebieden
Opgraving Grimhuijsen Ulvenhout 2010
Ten behoeve van een herinrichting van het terrein tussen de Laurentius...
Archeologie

Locatie

Deel dit artikel

Facebook Twitter

Nieuwsbrief