Willem V van Oranje-Nassau

Personen
1748 tot 1806
  • Willem V (1748-1806), prins van Oranje-Nassau, Johann Georg Ziesenis, 1763 - 1776. Collectie Rijksmuseum Amsterdam  

Prins van Oranje, baron van Breda van 1751-1795

Willem V van Oranje was als enige zoon de opvolger van zijn vader Willem IV. Tijdens zijn leven is de baronie van Breda opgeheven. In de lijst van baronnen, zoals die vaak wordt gehanteerd, wordt hij opgevolgd door zijn oudste zoon, koning Willem I. Willem IV en Willem V behoorden tot de zogenaamde Friese Nassau’s. Deze hadden hun machtsbasis oorspronkelijk in Friesland, maar ze verplaatsten deze in 1732 naar Den Haag. Voor zover bekend hebben zij niet voor langere tijd in Breda verbleven. Prins Willem V was de laatste Nassau of Oranje-Nassau die werkelijk macht heeft uitgeoefend als baron van Breda. Willem V Batavus van Oranje-Nassau werd geboren in Den Haag op 8 maart 1748 als zoon van erfstadhouder Willem IV en Anna van Hannover. Willem was drie jaar oud toen zijn vader overleed. In 1766, meerderjarig geworden, trad hij aan als stadhouder.

De Blijde Inkomst, 1766

Ook van de Blijde Inkomst van Willem V is een verslag gemaakt, net zoals van de inhuldiging van Willem IV, maar helaas zonder afbeeldingen. Oorkondes werden toen niet meer opgemaakt. Op vrijdag 6 juni 1766 vertrok Willem V  ’s morgens vanuit Bergen op Zoom naar Roosendaal en vandaar naar Princenhage, waar een triomfboog was opgericht. Bij de Haagpoort (of Antwerpsepoort) werd zijne doorluchtige hoogheid buiten de poort begroet door de gouverneur en binnen de poort door de magistraat, het stadsbestuur. 

Wapen op het bordes van het stadhuis

In 1766-1768 werd het stadhuis aan de Grote Markt voorzien van een nieuwe gevel en een bijpassende ingang en bordes. De vanaf de Markt gezien rechtse leeuw op het bordes had het wapen van de stad Breda tussen de poten. De linkse leeuw omklemde het wapen van prins Willem V. Later is dit vervangen door het wapen van Brabant. Ook in het inwendige was het wapen van Willem V aangebracht. In de Franse Tijd zijn deze wapens verwijderd en vervangen door het wapen van Brabant.

Wapen van Willem V in de poort van het Kasteel

In het fronton van de buitenpoort van het Kasteel bevindt zich het wapen van Willem V. Niet duidelijk is wanneer dit wapen was aangebracht en waarom. Willem V zal maar zelden in Breda verbleven hebben. Het Kasteel van Breda behield ook in zijn regeerperiode een representatieve functie.

De Patriottentijd

Op 4 oktober 1767 huwde de prins in Berlijn met Wilhelmina van Pruisen, een nicht van Frederik de Grote, koning van Pruisen.

Eind achttiende eeuw ontstond in Nederland een beweging die, geïnspireerd op de Verenigde Staten, meer democratisering eiste. De aanhangers noemden zich na verloop van tijd de Patriotten. Deze Patriotten verzetten zich tegen de Nederlandse aristocratie met haar voorrechten en erfelijke ambten en dus ook tegen de stadhouder en het stadhouderlijk stelsel.

In 1792 viel de Franse Republiek de Nederlanden binnen. In februari 1793 bezetten de Fransen Breda als eerste stad in Nederland. De patriotten organiseerden meteen volksverkiezingen. Breda werd de eerste stad met een democratisch gekozen stadsbestuur. Op de Grote Markt stond een vrijheidsboom. De bezetting duurde slechts kort, namelijk van 26 februari tot 10 april 1793.

Op 27 december 1794 staken Franse troepen de Maas over en daarna op 10 januari 1795 de Waal. De prins schreef op zondag 18 januari 1795 een afscheidsbrief aan de Staten-Generaal en vluchtte diezelfde dag naar Engeland. Een dag later werd de Bataafse Republiek uitgeroepen. Bij de Bataafse grondwet van 1795 werden de feodale rechten afgeschaft. De heerlijkheid Breda bestond dus nu niet meer. In 1801 trok Willem V zich terug op zijn Duitse buitenplaats Oranienstein bij Dietz Op 9 april 1806, tijdens een bezoek aan zijn dochter Louise, overleed Willem V in Brunswijk  en werd daar begraven. In 1958 werd het gebalsemde stoffelijke overschot van Willem V vanuit Brunswijk overgebracht naar Nederland en op 28 april bijgezet in de grafkelder van de Oranjes in de Nieuwe Kerk in Delft.

Literatuur

F.A. Brekelmans, ‘De Buitenpoort van het Kasteel en de Bossche Poort’, in Jaarboek de Oranjeboom XIV (1961).

J. Kamphuis en B. Olde Meierink, Het Stadhuis te Breda (Breda, 1994).

J.F. van der Linde, Eindelyk uit d'onderdrukking, patriotten, Bataven en Fransen in Noord-Brabant 1784-1814 (’s-Hertogenbosch, 1988).

O. Moorman van Kappen en E.C. Coppens, De staatsregeling voor het Bataafsche Volk van 1798 (Nijmegen, 2001).

Nauwkeurige beschryving der triumph-poorten, eerboogen, decoratien, inscriptien en verdere vreugde-bedryven binnen Breda, bij de heuglyke inkomst van zijn doorluchtige Hoogheid Willem den V, Prins van Oranje en Nassau op vrydag den 6. juny 1766 (Breda, 1766).

Gerard Otten, ‘Breda als residentiestad van de Nassaus, Een van de grootste residentiesteden in de Nederlanden in het begin van de zeventiende eeuw’, in ErfgoedBrief Breda nummer 32, maart 2016.

Ook interessant

De Nassaus en Oranjes als heren en baronnen van Breda
De Nassaus en Oranjes 1403 tot heden
Engelbrecht van Nassau werd heer van Breda door zijn huwelijk met de e...
Personen
Willem IV van Oranje-Nassau
Willem IV was als baron van Breda de opvolger van zijn verre familieli...
Personen
Eerste democratische stad
De patriotten in de Republiek waren gespireerd door de idee van de Ver...
Gebeurtenissen
Een nieuwe gevel voor het stadhuis
Na de stadsbrand van 1534 werden het naast elkaar gelegen Groot en Kle...
Bouwwerken

Locatie

Deel dit artikel

Facebook Twitter

Downloads