15 september 2020

Hoe zat dat nou ook alweer ? Het klooster Sint-Catharinadal

Van klooster via kazerne naar casino (1)

Het klooster Sint-Catharinadal, nu Holland Casino, was een vrouwenklooster dat behoorde aan de orde der Norbertijnen. Het klooster werd rond 1270 gesticht, niet in Breda maar in Wouw. In 1295 haalde de toenmalige heer van Breda, Raso van Gaveren, het klooster naar Breda. Niet zo gek want het klooster had nogal wat bezittingen hier in de omgeving. Na een kort samengaan met het Bredase Gasthuis werd het klooster in 1308 weer zelfstandig.
Het nieuwe klooster stond op de top van een dekzandrug even buiten de stadsgracht, de huidige Oude Vest. De hoge ligging is nog steeds zichtbaar. Aan de andere kant van het klooster lagen de middeleeuwse akkers van de stad Breda. Aan de westzijde lag een laagte (het Nonnenveld) die de hoge ligging van het klooster benadrukte. Een brug aan het eind van de Molenstraat verbond het klooster met de stad. 

Kloosterkazerne jaren'30 Holland Casino 2020
Het middeleeuwse St. Catharinadal, met de nodige verbouwingen en uitbreidingen, als kazerne in de jaren '30 en als Holland Casino. (Foto links: uitsnede uit luchtfoto Aviodrome inv. 2074)

De kloostergebouwen

Bij archeologisch onderzoek in 1993 is een deel van het middeleeuwse klooster blootgelegd. Ook werden er grote hoeveelheden vondsten opgegraven die ooit in waren in afvalkuilen en beerputten terecht zijn gekomen.
Binnen de kapel, gebouwd tussen 1500 en 1502,  aan het Kloosterplein zijn de funderingen van een oudere kapel gevonden. Deze werd voor het eerst in 1314 vermeld en was natuurlijk aan de heilige Catharina gewijd. Aan de westzijde sloot een vleugel met kloostergang aan op de kapel. (je betrad dan de kapel via deze gang) en aan de oostzijde stond een losstaand gebouw, dat vermoedelijk als bedrijfsruimte heeft gediend, denk aan de keuken en voorrraadruimtes. Het geheel was ommuurd en had een vierkant grondplan.  

St.-Catharinadal 14e eeuw bijgebouw St. Catharinadal
Reconstructie van de 14e eeuwse fase met kapel, zijvleugel, bijgebouw en kloostermuur. Rechts overzicht van de opgegraven kelder en funderingen van het middeleeuwse bijgebouw.

Binnenin de kapel en net daarbuiten, op het binnenplein, werden de doden begraven. In totaal werden er 30 begravingen gevonden. Dat zijn er veel te weinig als je de kijkt over de hele kloosterperiode en het aantal bewoners. Overigens waren ongeveer de helft van de begravenen mannen.

Fundering oudste kapel St. Catharinadal grafkelder St. Catharinadal
De oudere kapelmuur zoals deze in de huidige kapelruimte werd aangetroffen. Rechts één van middeleeuwse grafkeldertjes binnen de oudere kapel.

Tegen het eind van de 15e eeuw wordt er een korte zuidvleugel aangebouwd die overigens niet met de huidige zuidvleugel van het complex samenvalt. (zie foto onder) In de eeuwen tot aan de aanleg van de nieuwe vesting rond 1530 wordt het kloosterterrein vergroot en verschijnen er meer gebouwen.

15e eeuwse zuidvleugel St.-Catharinadal
Overzichtsfoto met de resten van de 15e eeuwse zuidvleugel.  Zicht op de Claudius Prinsenlaan, dus nog zonder Chassétheater.

De nadagen van het klooster

De aanleg van de nieuwe vesting, vanaf 1530 door Hendrik III, vlak langs het klooster zorgde voor een aanzienlijke verkleining van het kloosterterrein. Dit en de bouw van soldatenbarakken tegen de kloostermuur in de 80-jarige Oorlog, veroorzaakte grote spanningen tussen het klooster, de stad en de heer van Breda. Door de druk van de protestanten en de overlast door soldaten wilden de nonnen weg uit Breda. In 1647 verhuisden ze naar Oosterhout en verviel het klooster aan de Nassau's.

situatie klooster tijden 80-jarige oorlpg proosdij St. Catharinadal
Links een reconstructie plattegrond met de 17e eeuwse situatie met de soldatenbarakken, de aarden wal en de nieuwe vestinggracht. De daadwerkelijk aangetroffen funderingen zijn donker gekleurd. Rechts de middeleeuwse proosdij die in 1847 werd gesloopt en plaats maakte voor een nieuwe kazernevleugel.

Deel dit bericht

Nieuwsbrief