3 maart 2019

De Galderse Heide volgens Jan Pieterz. Dou: landmeten in 1625

De Galderse Heide is een heide- en vennengebied aan de zuidzijde van het Mastbos. Het zuidoostelijke deel is  niet lang voor de Tweede Wereldoorlog ontgonnen. Bij de nieuw gebouwde Johannahoeve ontstond  een landbouwenclave van 65 ha die tot 2008 door Staatsbosbeheer werd verpacht. In 2010 werd dit gebied teruggegeven aan de natuur, waarbij de voedselrijke toplaag werd afgevoerd en de waterhuishouding werd aangepast, waardoor opnieuw een ven is ontstaan.

BR-255-09_luchtfoto_2.jpg BR-255-09 putten_low.jpg
Links een luchtfoto van de huidige situatie.  Rechts een uitsnede van de kaart van Dou met daarop de opgravingsputten uit 2010. Let vooral op de tekst in het ven: " Dit meir droocht op eenigen tyt des somers uyt ende is doorgaens harde gront". Het noorden is overigens aan de onderzijde. ( kaartuitsnedes:  Jan Pietersz. Dou, Caerte ende metinge  (..... ) 1625. Collectie Nationaal Archief inv.4VTH 1640)

Het terrein, als onderdeel van het Mastbos, werd in 1625 nauwkeurig in kaart gebracht door jan Pietersz Dou in verband met met de grondboekhouding van Prins Maurits. Dou was een befaamd landmeter uit Leiden die al eerder voor Maurits had gewerkt. Hij maakte gebruik van de opmetingen uit 1621 en 1624 van de Bavelse landmeter Jacobs Lips.
Met behulp van moderne GIS technieken is aan te tonen hoe nauwkeurig deze opmetingen waren en hoe oude elementen zoals Dou die in het veld tegenkwam nog steeds aanwezig zijn of hersteld zijn.

BR-255-09_landbouwgebied_low.jpg
Het terrein vóór de herinrichting van 2010. Let op, het noorden is aan de onderzijde.

Tijdens de archeologische begeleiding  werd een opmerkelijke reeks sporen ontdekt waarvan geconcludeerd werd dat het ging om een zogenaamde landweer uit de Late Middeleeuwen. Een landweer was een structuur van een wal, een greppel en rijen palen. Het doel van een landweer kon militair zijn maar ook juridisch, als afbakening van een gebied. De vondst gaf aanleiding om eens grondig de aanwezige historische kaarten te bekijken of er sporen van deze landweer terug waren te vinden. Die zijn helaas niet gevonden, wel werd duidelijk hoeveel er van het oorspronkelijke landschap bewaard is gebleven.

BR-255-09_ven_low.jpg
De kaart van Dou geprojecteerd op de huidige luchtfoto met links de Galderseweg en boven de weg langs de Johannahoeve. Het nieuw aangelegde vlonderpad is links op de foto als een dunne witte lijn zichtbaar.

Deel dit bericht

Nieuwsbrief