Van Coothplein (Centrum)

Gebieden
1875 tot heden
  • Het Van Coothplein met op de achtergrond links Stadsschouwburg Concordia en daarachter de Ambachtsschool aan het begin van de twintigste eeuw. Foto: Leo le Grand. (Beeldcollectie Stadsarchief Breda)  

In 1682 werd de vesting Breda gereconstrueerd. Daarbij werden de stadspoorten verplaatst, zodat men niet meer rechttoe rechtaan de stad binnenkwam, maar met een knik van de poort de hoofdstraten bereikte. Op deze manier ontstonden drie pleinen, de zogenaamde wapenpleinen: de Korte Boschstraat, het huidige Van Coothplein en een verdwenen plein bij de Antwerpse Poort aan het einde van de Nieuwe Huizen. Het huidige Van Coothplein werd meestal onder de Ginnekenstraat gerekend. Soms werd het apart aangeduid als de Ginnekenpoort of Wapenplein Ginnekenpoort.

Plan van Uitleg

In 1868 nam de Nederlandse regering het besluit een groot aantal vestingen op te heffen, waaronder Breda. De vestingen werden gesloopt onder leiding van de Arnhemse architect F.W. van Gendt. In het voorjaar van 1870 werd de Ginnekenpoort gesloopt. Van Gendt maakte ook de plattegrond voor de nieuwe stadsaanleg, het zogenaamde Plan van Uitleg. In 1870 stelde hij voor de nieuwe weg naar Ginneken precies in het verlengde aan te leggen van de oude Ginnekenstraat. Daarvoor zou het molenhuis van de molen de Vier Winden moeten wijken. De molenaar vroeg echter te veel geld en het molenhuis bleef staan. De Nieuwe Ginnekenstraat werd enkele tientallen meters naar het westen verplaatst. De aanleg ervan werd aanbesteed in 1875. Vanaf 1875 ook was de officiële naam van het plein Wapenplein.

Concordia

In 1881 werd aan de zuidwestzijde van het plein een schouwburgzaal gebouwd onder de naam Concordia. In 1890 werd hier voor een representatieve voorbouw gezet. In 1995 werd het nieuwe Chassé Theater geopend. De voorbouw van de oude schouwburg werd gerestaureerd in 1999 en de zaal en de toneeltoren werden gesloopt.

Stedenbouwkundig ongelukje

In de jaren negentig van de negentiende heeft het gemeentebestuur de noordzijde van het plein gefatsoeneerd door smalle repen van de openbare weg af te splitsen en deze aan aangrenzende eigenaren te verkopen op voorwaarde dat deze representatieve huizen zouden bouwen. Alle bestaande oude bebouwing aan het plein werd in de loop van de tijd gesloopt en vervangen door negentiende-eeuwse nieuwbouw, zodat het karakter nu overheersend negentiende-eeuws is. Alleen de onregelmatige rooilijn verraadt nog de gecompliceerde ontstaansgeschiedenis.

Het huidige Van Coothplein vormt dus de overgang van de oude stad naar het nieuwe Plan van Uitleg. Het is echter niet bepaald een voorbeeld van Parijse stedenbouw. Het is weliswaar een belangrijk scharnierpunt, maar de mogelijkheden van de locatie zijn niet uitgebuit. In Brussel of Parijs had men de schouwburg Concordia ongetwijfeld in de as van de Nieuwe Ginnekenstraat gezet en het plein zelf versierd met een monument.

Van Cooth

De (nu niet meer bestaande) Ambachtsschool op de hoek van het huidige Van Coothplein en de Markendaalseweg werd geopend op 15 september 1886. De bouw hiervan was betaald uit een kapitaal dat aan de gemeente Breda nagelaten was door de arts dr. L.F.W. van Cooth (1814-1880). Wethouder Ed. Guljé wijdde bij de opening enkele woorden aan ‘den edelen gever van deze instelling’, dr. Van Cooth, een ‘weldoener der menschheid’. Burgemeester mr. E. de Man Ez. ging hier op door en verklaarde Van Cooth een ‘weldaad voor het menschdom’. ‘Dr. Van Cooth heeft zichzelf een heerlijk monument gesticht door de daarstelling van deze schoone inrichting.’ ‘Elk gebouw, uit zijn legaat verrezen, wijst zijn naam aan en herinnert tot in lengte van dagen aan hetgeen dr. Van Cooth gedaan heeft voor Breda’, besloot De Man. In de raadsvergadering van 27 februari 1892 werd het Wapenplein Van Coothplein genaamd. Het was de eerste maal dat een recente Bredase persoonlijkheid op deze manier werd geëerd. Terecht dat dit plein zijn naam draagt, hij is immers degene geweest die de Ambachtsschool mogelijk heeft gemaakt. Het fraaie neorenaissance gebouw bestaat helaas niet meer. Het brandde, na jarenlange verwaarlozing, in 1979 af.

Kunstwerk

In 2006 werd het bronzen kunstwerk van Iris Bouwmeester, Kalypso genaamd, op het plein geplaatst. Het staat hier op een stedenbouwkundig juiste plek. Het vormt letterlijk het scharnier van de Nieuwe Ginnekenstraat naar het Van Coothplein en de oude Ginnekenstraat.

Archeologisch onderzoek

In 1986 zijn in en om de afgebrande molen het Fortuijn opgravingen uitgevoerd, waarbij resten van de voorafgaande watermolen zijn opgegraven. In 1998 werd naast de kiosk een deel van de Ginnekenpoort waargenomen.


Literatuur

Th. Boschman, J. de Rooy en M. van de Ven, Jubileumboek gemeentelijke technische school 1886-1986 (Breda, 1986).
F.A. Brekelmans, Honderd jaar Concordia Stadsschouwburg Breda (Breda, 1981).
Gerard Otten, De straten van Breda (Breda, 1988).
Gerard Otten, 'De ontmanteling van Breda en het Plan van Uitleg van Van Gendt, 1869-1881', in Jaarboek de Oranjeboom XLIV (1991).
Gerard Otten, 'De verstedelijking van de Ginnekenweg in de negentiende eeuw, Deel II: De ontmanteling van de vesting Breda en de aanleg van de tram­lijn naar Ginneken’, in Engelbrecht van Nassau, jaargang 1993, nummer 1 en ‘Deel III: De tram als de definitieve stimulans voor de verstedelijking van de Ginnekenweg’, in nummer 2.
Gerard Otten, ‘Verheven tot de eer der straatnaamborden, Straten in Breda, genoemd naar personen’, ‘Deel 1: Inleiding’, in Engelbrecht van Nassau, jaargang 2015, nummer 1 en ‘Deel 2: Van het begin tot het kronigsjaar 1898’, in jaargang 2015, nummer 2.

Ook interessant

Straatnamen Breda Centrum
Straatnamen Breda Centrum 1125 tot heden
Praktisch alle straatnamen in de binnenstad van Breda zijn uiteraard o...
Gebieden
Nieuwe Ginnekenstraat (Centrum)
In 1876 werd de Straatweg van Breda naar Ginneken, die oorspronkelijk ...
Gebieden
Ginnekenstraat (Centrum)
Ginnekenstraat (Centrum) 1200 tot heden
De Ginnekenstraat is een van de belangrijkste winkelstraten in het cen...
Gebieden
Het Grand Theatre
Het Grand Theatre 1919 tot heden
In 1919-1921 liet de bioscoopondernemer H.W. Lutzki een theater voor z...
Bouwwerken
Opgraving molen het Fortuijn 1986
In het voorjaar van 1986 heeft er rond de sloop van de verbrande ...
Archeologie
Opgraving Van Coothplein 1998
In het najaar van 1998 werden aan het begin van de Nieuw Ginnekenstraa...
Archeologie
Ontmanteling van de vesting
In de tweede helft van de negentiende eeuw werd de verdediging van Ned...
Gebieden
Ombouw vesting door Willem III
In 1682 werd in opdracht van stadhouder-koning Willem III de vesting B...
Gebieden
Ambachtsschool van Coothplein
Leopold Frans Willem van Cooth (1814-1880), arts, was omstreeks ...
Bouwwerken
Concordia
Concordia 1881 tot heden
In de jaren zeventig van de negentiende eeuw ontstonden verenigingen w...
Bouwwerken

Locatie

Deel dit artikel

Facebook Twitter