Tolbrugstraat (Centrum)

Gebieden
1275 tot heden
  • De feestelijk verlichte Tolbrugstraat ter gelegenheid van het zogenaamde zevenhonderdjarig bestaan van Breda in 1952. Foto: H.A. Hagen. (Beeldcollectie Stadsarchief Breda)  

De Tolbrugstraat vormt samen met de Lange en de Korte Brugstraat een belangrijke winkelstraat in het hart van Breda. Men onderscheidt het ontstaan en de aanleg van de straten in de binnenstad algemeen in drie generaties. De eerste wordt gevormd door de wegen van de prestedelijke nederzetting (ontstaan in de twaalfde eeuw). De tweede generatie, aangelegd tussen ongeveer 1275 en 1325, wordt gevormd door onder andere de Grote Markt en de Brugstraten. Na deze generatie volgen als derde generatie de zogenaamde ‘nieuwstraten’, waarvan het jaar van aanleg nauwkeurig bekend is, vanaf 1490.

Tolbrug

Zoals bij de Tolbrug uitgebreid wordt uitgelegd is deze brug over de rivier de Mark waarschijnlijk gebouwd rond 1190-1212. Toen moeten dus ook de Tolbrugstraat en de Lange Brugstraat zijn aangelegd. Deze theorie is echter niet onomstreden. (Zie volgende paragraaf) De Tolbrug was in de middeleeuwen de belangrijkste brug van Breda en een tijd lang ook de enige grote brug. Hij wordt voor het eerst genoemd in 1354-1355. De Tolbrug verdween bij de demping van de Mark in 1939 en werd hersteld in 2006.

Archeologisch onderzoek

Uit archeologische onderzoeken blijkt dat er vanaf de late twaalfde eeuw al bewoning was aan de huidige Tolbrugstraat, die vermoedelijk gericht was op de rivier en niet op de huidige straat. Bij rioleringswerkzaamheden in 1994 werden de restanten van een houten wegbestrating gevonden, een zogenaamd knuppelweggetje, uit de late dertiende of vroege veertiende eeuw. Gezien de natte en laag gelegen ondergrond van de Brugstraten lijken deze pas in de late dertiende eeuw aangelegd. Daarmee komt de traditionele opvatting over de Tolbrug op losse schroeven te staan.
Ter hoogte van de huidige Baronesgarage werden in 1985 de resten van een 15e eeuwse brouwerij opgegraven en nog oudere kuilen met pottenbakkersafval.

Brugstraat

De naam Brugghestrate wordt voor het eerst genoemd in 1343. De naam Brugstraat sloeg heel lang op de Lange Brugstraat en de Tolbrugstraat samen. De kruising met de Visserstraat (aanleg ca.1311) en Nieuwstraat  (1492) is jonger. Beide straten verbonden andere stadsdelen met de belangrijke Brugstraat.
De naam Tolbrugstraat komt voor het eerst voor in 1531, maar kan ook wel slaan op de gehele Lange Brugstraat plus Tolbrugstraat. De naam Lange Brugstraat verschijnt voor het eerst in 1558, waarschijnlijk ook weer in de zin van Lange Brugstraat plus Tolbrugstraat.

In het kohier van de honderdste penning van 1621 wordt de huidige Tolbrugstraat expliciet aangeduid met die naam. De namen Lange Brugstraat, Tolbrugstraat en Brugstraat zonder meer werden nog heel lang door elkaar gebruikt, nog tot 1890 toe. Huisnummers per straat, zoals wij die kennen, werden in Breda pas ingevoerd in 1897. Vanaf dan hebben we definitief een scheiding tussen de Lange Brugstraat en de Tolbrugstraat.

Literatuur

Wim Hupperetz, Het geheugen van een straat, Achthonderd jaar wonen in de Visserstraat te Breda (Utrecht, 2004).
Gerard Otten, De straten van Breda (Breda, 1988).

Ook interessant

Hans van Mierlo
Hans van Mierlo 1931 tot 2010
De politicus Hans van Mierlo werd als Henricus Antonius Franciscus Mar...
Personen
Straatnamen Breda Centrum
Straatnamen Breda Centrum 1125 tot heden
Praktisch alle straatnamen in de binnenstad van Breda zijn uiteraard o...
Gebieden
Haagdijk (Centrum)
Haagdijk (Centrum) 1250 tot heden
De naam Haghedijc komt voor het eerst voor in een oorkonde in het arch...
Gebieden
Toen & nu
Tolbrug – De oudste brug van Breda
De Tolbrug is de oudste brug van Breda. De oorspronkelijke brug is gebouwd in de late dertiende eeuw. Aan deze brug werd door de heer van Breda tol geheven. De brug is vaak vernieuwd. De brug op de oude foto is van 1922. In 1939 verdween deze brug bij de demping van de rivier de Mark. De Haven werd gedempt in 1965, maar in 2002 werd besloten de Haven en de rivier de Mark weer open te graven. In 2006 werd de nieuwe Tolbrug geopend. De Haven en de ‘Nieuwe’ Mark tenslotte werden opgeleverd in 2007....
Nieuweweg (Centrum)
Nieuweweg (Centrum) 1550 tot heden
Na de heraanleg van de Mark loopt de Nieuweweg weer langs het water....
Gebieden
Visserstraat en 'Vissershof' (Centrum)
Visserstraat (Centrum) 1175 tot heden
In de middeleeuwen werd de Visserstraat bewoond door aanzienlijken....
Gebieden
Tolbrug (Centrum)
Tolbrug (Centrum) 1190 tot heden
De Tolbrug ligt over de gereconstrueerde Haven....
Bouwwerken
Lange Brugstraat (Centrum)
De Lange Brugstraat is een belangrijke winkelstraat in het centrum....
Gebieden
Korte Brugstraat (Centrum)
De Brugstraten vormen een belangrijke winkelstraat in het stadshart....
Gebieden
Opgraving Haven/Nieuweweg 2005
Tijdens een archeologische begeleiding bij de aanleg van een ...
Archeologie
Opgraving Tolbrugpoort 1979
Tijdens een waarneming van de Archeologische Werkgroep Breda werd op ...
Archeologie
Opgraving Nieuweweg vm. Satéhut 2007
Opgraving Nieuweweg 2007 1300 tot 1900
Tussen 30 mei en 15 juni 2007 werd een archeologisch onderzoek ...
Archeologie
Waarneming Nieuwe Weg / de Trapkes  2003
Tijdens funderingsonderzoek tegen de oostgevel van het gebouw ...
Archeologie
Opgraving Tolbrug- straat 3-5 1985
Voorafgaand aan de bouw van een bovengrondse parkeergarage kon in het ...
Archeologie
Opgraving Tolbrugstraat 1 1984
Van 15 december 1983 tot 15 februari 1984 werd een onderzoek uitgevoer...
Archeologie
Voorwerpen
Hans van Mierlo richt D'66 op
Hij woonde al jaren in Amsterdam, maar voor Breda, de stad waar hij in...
Gebeurtenissen
Pottenbakkersafval
Pottenbakkersafval 1250 tot 1325
De huidige Tolbrugstraat was in de dertiende en veertiende eeuw nog ee...
Archeologie

Locatie

Deel dit artikel

Facebook Twitter