Oude Vest (Centrum)

Gebieden
1250 tot heden
  • Het Oude-Vestriool in de huidige Vlaszak tijdens herstelwerkzaamheden in 2009.  

De Oude Vest is een onderdeel van de cirkel die rond de kleine binnenstad loopt. Deze cirkel is het tracé van de vroegere stadsmuur en stadsgracht. Later werd dit een brede ruimte, geschikt voor de jaarlijkse kermis. Nog weer later werd dit de zogenaamde cityring. In de laatste decennia wordt deze ring steeds meer herschapen in een prettige verblijfsruimte.

Nieuwstraten

In de tweede helft van de dertiende eeuw werd rond de stad een aarden wal aangelegd als eerste omwalling. In de veertiende eeuw werd vóór of op deze wal een stenen muur gebouwd. In 1536 en daarna werden deze muren afgebroken en de achterliggende aarden wal afgegraven.

Na de stadsbrand van 1490 tot aan de Beeldenstorm van 1566 is in Breda een groot aantal nieuwe straten aangelegd, de zogenaamde nieuwstraten. In de stadsrekening van 1555 werd al opgemerkt dat de erven die langs de oude vesten of wallen lagen door verschillende mensen werden gebruikt en zelfs met huizen betimmerd zonder toestemming van de stad. Pas in 1561 kwam het tot een akkoord. De ‘erven daar de stads oude wallen eensdeels te liggen plagen’ werden opgemeten door meester Peter de Landmeter en verkocht. De ondergrond van de afgegraven wal werd gedeeltelijk gebruikt voor de aanleg van nieuwe straten. Zo ontstonden de huidige Vlaszak, Oude Vest, Houtmarkt, Karnemelkstraat en Nieuweweg. De breedte van deze straten was meestal twee roeden, dat is ruim tien meter.

Oude Vest

De oude stadsgracht bleef nog liggen tot in de negentiende eeuw. In 1578 al wordt gesproken van de Oude Vesten. ‘Vest’ is vestinggracht. Alternatieve benamingen waren Achter de Dekens Huysinge (1558), Achter de Hal (1578) of Achter de Oude Hal (1621). De hele rits Vlaszak, Oude Vest, Houtmarkt, Karnemelkstraat en Nieuweweg werd ook wel in zijn geheel aangeduid als Nieuweweg. Andere namen zijn Bij de Gevangentoren (1640), Op de Waterkant bij de Gevangentoren (1666) en de Cingel (1691). In 1717 komen we zelfs de Keizersgracht tegen.

BR-22-03_2.jpg BB_p222272gevangenentorenafgebroken.jpg
Links de opgraving van de Gevangentoren. Rechts een opmetingstekening uit 1827 met zicht op de waterzijde van de toren. Rechts van de toren lag de toenmalige brug naar de Molenstraat.

Belangrijke gebouwen 

Lang de Oude Vest stonden een aantal belangrijke gebouwen. Op de hoek met de Halstraat  stond de nieuwe Vleeshal, later het Tuchthuis en nog later het Wapenmagazijn. Bij de Molenstraat stond de Gevangentoren en nog iets verder het weeshuis. Van de Gevangentoren zijn in 2003 belangrijke resten opgegraven

Vingerhoedstraat

Ten zuiden van de gracht lag tussen de Keizerstraat en het Nonnenveld een aparte straat, de Vingerhoedstraat, voor het eerst zo genoemd in 1744. Waarschijnlijk heeft deze naam een pejoratieve (ongunstige) betekenis. Een vingerhoed is klein en de huisjes en deze straat waren dat ook. De noordzijde van de straat werd afgebroken in 1885, waarna het onderscheid met de Oude Vest verviel.

Demping

Vanaf 1854 werd de Oude Vest gedempt tussen de Eindstraat en de Keizerstraat. Van 1863-1877 volgde in stukjes en beetjes de rest tot aan de Singelgracht bij de Sophiastraat. De Oude Vest is overkluisd met een imposant tongewelf, vergelijkbaar met de Antwerpse ruien. Het riool van de Oude Vest wordt nog niet toeristisch geëxploiteerd. In de negentiende eeuw zijn wel aanzetten gegeven om van de Oude Vest een mooie boulevard te maken, maar het is er nooit van gekomen.

Literatuur

Hans de Kievith en Gerard Otten, ‘”De stads oude wallen”, Archeologisch onderzoek en archiefonderzoek naar de middeleeuwse stadsverdediging vullen elkaar aan’, in ErfgoedBrief Breda nummer 14, voorjaar 2010 en nummer 17, zomer 2011.
Gerard Otten, De straten van Breda (Breda, 1988).

Ook interessant

Straatnamen Breda Centrum
Straatnamen Breda Centrum 1125 tot heden
Praktisch alle straatnamen in de binnenstad van Breda zijn uiteraard o...
Gebieden
Kloosterplein (Centrum)
Kloosterplein (Centrum) 1768 tot heden
Het Kloosterplein is een moeilijk te begrenzen ruimte aan de rand van ...
Gebieden
Waarneming Oude Vest riolering 1994
Tijdens de aanleg van de hoofdriolering aan de zuidzijde van de Halstr...
Archeologie
Vlaszak (Centrum)
Vlaszak (Centrum) 1275 tot heden
Tot na de oorlog lag ter plaatse van de huidige Vlaszak een complete w...
Gebieden
Karnemelkstraat (Centrum)
Karnemelkstraat (Centrum) 1500 tot heden
Lang geleden was de Karnemelkstraat een modderige straat....
Gebieden
Houtmarkt (Centrum)
Houtmarkt (Centrum) 1250 tot heden
De Houtmarkt is geen marktplein, maar een straat bij de Oude Vest....
Gebieden
Halstraat (Centrum)
Halstraat (Centrum) 1534 tot heden
Na de stadsbrand van 1490 zijn de zogenaamde nieuwstraten aangelegd....
Gebieden
Het Burgerweeshuis
Het Burgerweeshuis 1887 tot heden
Het protestantse Bredase weeshuis werd in 1606 opgericht in het voorma...
Bouwwerken
Opgraving Nonnenveld / de Beeldenaar 1999
Bij het graven van de bouwput voor het woon- en kantorencomplex ...
Archeologie
Waarneming Halstraat riolering 1994
Tijdens de vervanging van de hoofdriolering in het najaar van 1994...
Archeologie
Opgraving Oude Vest 2003
Opgraving Oude Vest 2003 1350 tot 1828
Tijdens een proefsleuvenonderzoek in de zomer van 2003 kon op het voor...
Archeologie
Opgraving Molenstraat / Oude Vest 1983
Opgraving Oude Vest 1983 -700 tot 1980
In de zomer van 1983 kon als vervolg op eerder onderzoek een braakligg...
Archeologie
Afbraak van de laatste middeleeuwse toren
Nadat de Gevangentoren, een veertiende-eeuwse muurtoren, in de loop ...
Bouwwerken
Herbouw van het Tuchthuis
In de nacht van 7 op 8 april 1774 brandde het tuchthuis op de hoek van...
Bouwwerken
Dina met de dartele ogen
De meest bekende rosse buurt in Breda was vanouds de Keizerstraat, het...
Gebieden
De Nieuwstraten
De Nieuwstraten 1495 tot 1566
Na de stadsbrand van 1490 is tot aan de Beeldenstorm van 1566 in Breda...
Gebieden
Bouw van stadsmuur
Bouw van stadsmuur 1330 tot 1400
Vrijwel direct nadat hertog Jan III van Brabant de stad Breda had geko...
Archeologie

Locatie

Deel dit artikel

Facebook Twitter