Opgraving Nieuweweg vm. Satéhut 2007

Archeologie
1300 tot 1900
1 / 4
  • Overzicht van het opgravingsterrein, met op de achtergrond de Nieuweweg.  
  • 7
    Chocolade kom, Engels steengoed. Datering tweede helft 18e eeuw. Gevonden in één van de kelders  
  • 7
    Bierpul, Duits steengoed. Datering tweede helft 18e eeuw. Gevonden in één van de kelders  
  • 7
    Sauslepel, industrieel aardewerk. Datering 19e eeuw. Gevonden in één van de kelders.  

Tussen 30 mei en 15 juni 2007 werd een archeologisch onderzoek uitgevoerd aan de Markendaalseweg 35 t/m 41, (voor het publiek is dit al de Nieuweweg) en de locatie van de voormalige Satéhut.  De verwachting was dat aan de straatzijde van het onderzoeksgebied resten van de laatmiddeleeuwse stadsmuur zouden worden aangetroffen maar al snel bleek dat het tracé net buiten de werkput lag. Daarentegen bleek dat er over het gehele onderzoeksgebied meerdere muurresten van gebouwen en kelders aanwezig waren. In overleg met de gemeentelijk archeoloog werd de opgravingsstrategie aangepast, zo dat de jongere muurdelen gedocumenteerd werden, terwijl oudere resten uitvoerigere aandacht zouden krijgen.

BR-73-07_topo.jpg BR-73-07_1824.jpg
De opgravingsput geprojecteerd op de huidige topografie en op het kadastraal minuutplan van 1824

Markdal

Het plangebied ligt in het oostelijk deel van het beekdal van de Mark, op het talud naar de rivier. Opmerkelijk was dat er in tegenstelling tot zuidelijke gelegen onderzoeksgebieden maar een dun laagje veen in de ondergrond aanwezig was. Pal ten zuiden van de locatie stroomde de Mosselkreek in de Mark. Ten zuiden van de Mosselkreek (zie plattegrond minuutplan) zijn veenpakketten tot 2 meter dik waargenomen.

Nieuweweg

Aanvankelijk behoorde het terrein tot de achtererven van de panden aan de Tolbrugstraat, maar na de sloop van de stadsmuur kon hier een viertal panden worden gebouwd, die aan de (letterlijke) Nieuweweg waren gelegen. Op basis van historische bronnen kan hier een brouwerij en/of zeepziederij worden gesitueerd.

BR-73-07_3.jpg BR-73-07_4.jpg
Links de opgegraven kelders. Rechts zijn de contouren van de de vergistingskuipen zichtbaar.

Brouwerij en zeepziederij

Er werd in totaal één werkput aangelegd van circa 10 x 34 meter, In het aangelegde vlak waren meerdere muurresten aanwezig, waaronder gewelfkelders, vergistingskuipen, funderingen en vloeren. Eén van de oudste elementen betreft een ronde oven, waarvan nog ruim de helft bewaard was gebleven. Deze was opgebouwd uit IJsselsteentjes die met leem gemetseld waren. Tevens kon een deel van de stookgang onderzocht worden. Mogelijk betreft het hier de resten van een 16e of 17e eeuwse brouwoven die later in de zeepziederij is gebruikt. Daarnaast werden vijf gewelfkelders aangetroffen. Deze waren gemetseld met gele IJsselsteentjes. Deze bevonden zich voornamelijk in het zuidelijk deel van het opgravingsterrein. Op grond van het formaat IJsselsteentjes konden deze gewelfkelders in de 18de eeuw gedateerd worden. Een wat jongere datering moet aan een complex vergistingskuipen in het zuidoostelijk deel van de opgraving worden toegekend. Deze hebben eveneens in het brouwproces gefunctioneerd. Het jongste element in de opgraving waren de resten van de voorgevels van de gesloopte panden. Deze bestonden uit rode machinale bakstenen die met cement waren gemetseld maar waren wel op oudere fundamenten gebouwd.

BR-73-07_2.jpg BR-73-07_6.jpg
Links wordt de brouwoven in het eerste schoongemaakte vlak zichtbaar. Rechts is de oven volledig opgegraven en zijn ook de complexe verbouwingsfasen zichtbaar 

Oudste sporen

Wat betreft de bodemopbouw werd duidelijk dat hier laaggelegen en drassig gebied eerst werd opgehoogd alvorens met de bouw van kelders en woningen werd begonnen. Daarnaast wezen oplopende bodemlagen, vermoedelijk verspoelde plaggen, in het westelijk deel van de opgravingen erop dat hier mogelijk de voet van een dijk was aangesneden. Er zijn aanwijzingen voor het bestaan van een 14e eeuwse dijk langs de Mark, juist vóór de bouw van de stadsmuur.
In het noordwesten van de opgraving werd waarschijnlijk een funderingsmuur van de brouwerij annex schuilkerk "Sevensterre" aangetroffen. Gezien het steenformaat kan de aanleg in de 15e-16e eeuw worden gedateerd.

BR-73-07_5.jpg BR-73-07_8.jpg
Op de linkerfoto wordt een sleuf gegraven om de oudste sporen zichtbaar te maken. Rechts is in rood het talud van de mogelijke plaggendijk zichtbaar gemaakt.

Brouwoven behouden

Concluderend kunnen we vaststellen dat ondanks de beperkingen van het onderzoek en de uitwerking er belangrijke sporen zijn aangetroffen. De conservering van de zeventiende eeuwse oven onder de nieuwbouw was een belangrijk resultaat . Om dit behoud mogelijk te maken werd het palenplan van de nieuwbouw aangepast. Daarna is de oven ingepakt in plastic en afgedekt met schoon bouwzand. Nadat ook het bovendeel was aangevuld met zand is daarna het geheel afgedekt door een betonplaat die rust op de fundering aan de straat- en achterzijde.

Ook interessant

Nieuweweg (Centrum)
Nieuweweg (Centrum) 1550 tot heden
Na de heraanleg van de Mark loopt de Nieuweweg weer langs het water....
Gebieden
Tolbrugstraat (Centrum)
Tolbrugstraat (Centrum) 1275 tot heden
De Brugstraten vormen een belangrijke winkelstraat in het stadshart....
Gebieden
Opgraving Haven/Nieuweweg 2005
Tijdens een archeologische begeleiding bij de aanleg van een ...
Archeologie
Opgraving Tolbrugpoort 1979
Tijdens een waarneming van de Archeologische Werkgroep Breda werd op ...
Archeologie
Waarneming Nieuweweg  1999
Tijdens het aanleggen van een bouwput tussen de Tolbrugstraat en ...
Archeologie
Waarneming Nieuwe Weg / de Trapkes  2003
Tijdens funderingsonderzoek tegen de oostgevel van het gebouw ...
Archeologie
Opgraving Markendaalseweg / Carré Markenhage 2005
Bij noodonderzoek in de bouwput van het appartementencomplex...
Archeologie
Opgraving Tolbrug- straat 3-5 1985
Voorafgaand aan de bouw van een bovengrondse parkeergarage kon in het ...
Archeologie
Oudste stadsverdediging
Oudste stadsverdediging 1250 tot 1300
In de tweede helft van de dertiende eeuw werd Breda omringd met een aa...
Gebieden
Archeologie

Locatie

Deel dit artikel

Facebook Twitter

Downloads

Nieuwsbrief