Maurits van Oranje

Personen
1567 tot 1625
  • Portret van Maurits, prins van Oranje, Michiel Jansz. van Mierevelt (atelier van), ca. 1609 - ca. 1633 . Coll. Rijksmuseum Amsterdam  

Prins van Oranje, baron van Breda 

Maurits van Oranje was als prins van Oranje en baron van Breda de opvolger van zijn oudste broer Filips Willem, die weer de opvolger was van hun vader Willem van Oranje. Maurits werd na zijn dood als heer van Breda niet opgevolgd door zijn jongere broer Frederik Hendrik, maar door een ver familielid, Jan VIII van Nassau-Siegen, de ‘katholieke Jan van Nassau’.

Maurits van Nassau, later Maurits van Oranje genoemd, werd geboren op de Dillenburg op 14 november 1567. Maurits bracht zijn jeugd deels door op slot Dillenburg waar zijn oom Jan van Nassau hem opvoedde. Zijn vader Willem van Oranje was in de Nederlanden om de Opstand tegen Spanje te leiden. In het jaar dat Maurits zeventien jaar zou worden werd Willem van Oranje vermoord in Delft. Door zijn jeugdige leeftijd kon hij zijn vader niet opvolgen als leider van de Opstand. Wel kreeg Maurits in 1584 zitting in de Raad van State als eerbetoon aan zijn afkomst. Op Maurits' achttiende verjaardag werd hij benoemd tot stadhouder van Holland en Zeeland. Maurits bemoeide zich als stadhouder niet met politiek en richtte zich uitsluitend op de aanvoering van het leger. Op 24 januari 1587 werd hij kapitein-generaal van Holland en Zeeland. Hij speelde een belangrijke rol in de Tachtigjarige Oorlog

Het Turfschip, 1590

In 1590 slaagde hij er in Breda te veroveren door middel van de list met het Turfschip. In de zomer van 1589 maakte prins Maurits plannen om Breda bij verrassing in te nemen. Een turfschipper uit Leur, Adriaan van Bergen, speelde hierbij een cruciale rol. Het turfschip vertrok op 2 maart 1590 en was op 3 maart binnen het kasteel. In de nacht van 3 op 4 maart verlieten de soldaten het schip en namen het kasteel in. De Staatse troepen onder leiding van Filips van Hohenlohe konden daarna de stad bezetten. Nog jaren naderhand werd de inname elk jaar herdacht op 4 maart.

Blijde Inkomst, 1620

Maurits werd op 30 mei 1620 als heer van stad en land van Breda gehuldigd. Hij werd ontvangen door de drossaard en alle schouten van de dorpen op de grens van de baronie en de stadsvoogd Justinus van Nassau (zijn halfbroer dus). Hij kwam ’s middags in de stad aan via de Gasthuiseindsepoort. (aan het eind van de Boschstraat) Hier werd hij door de magistraat (het stadsbestuur) verwelkomd.

In het stadsarchief bevindt zich een oorkonde uit 1621, waarin prins Maurits toestemming verleent aan de magistraat om de jaarlijkse paarden- en leermarkten voortaan te houden op data aansluitend aan de Pinksterjaarmarkt en de Bamismarkt. Misschien moeten we deze beschouwen als de Blijde Inkomst.

Breda als residentiestad

Filips Willem werd in 1618 als heer van Breda opgevolgd door zijn jongere broer Maurits. Meteen al in 1619 liet deze het Liesbos vergroten. Dit bos werd doorsneden door twee dreven, één noord-zuid en één oost-west. De omtrek was nog niet zo regelmatig als bij latere bossen. De Hoeve in het Hout aan de huidige Dr. Batenburglaan was vanouds een domeinhoeve van de heren van Breda. Waarschijnlijk diende de hoeve dus ook als recreatief verblijf voor de Nassau’s en de Oranjes. In 1620 werd in de buurt van deze hoeve een bos geplant in de vorm van ruiten, vierkante perken. Het werd daarom ook het Ruitenbos genoemd (later verbasterd tot Ruitersbos). In 1621 werd in opdracht van de prins op een zandduin in Belcrum het Speelhuis gebouwd. Hier om heen werd een wildpark aangelegd in de vorm van een sterrenbos. Vanuit het Speelhuis liepen dreven alle kanten uit, waarvan er één was georiënteerd op de Grote Toren. De toegangsweg vanaf het kasteel tot het Speelhuis bestaat nog steeds. Het is de Speelhuislaan (ook meer dan een kilometer lang).

In 1621 ontwierp Maurits een plan om ten zuiden van Breda een omheind jachtterrein aan te leggen in de vorm van een vierkant. Het lag gedeeltelijk in het Mastbos van Hendrik III en gedeeltelijk op de hei ten zuiden daarvan. Het vierkant is ongeveer 1350 bij 1240 meter groot en was omgeven door een sloot en een wal. De westzijde is georiënteerd op de toren van Princenhage, de oostzijde op die van Meerle en de noordzijde was georiënteerd op de niet meer bestaande kerktoren van Bavel. De oppervlakte van het vierkant is 173 hectare, nauwelijks minder dan de 200 hectare van het Liesbos.

Het beleg van Breda door Spinola, 1624-1625

In 1624 werd Breda belegerd door de Spanjaarden onder Spinola. Maurits was ziek en vertrok tijdens het beleg naar Den Haag waar hij op 23 april 1625 stierf. Zijn lichaam werd bijgezet in de grafkelder van Oranje-Nassau in de Nieuwe Kerk in Delft. Zijn halfbroer Frederik Hendrik volgde hem op als stadhouder en kapitein-generaal.

Anna van Nassau

Maurits is nooit getrouwd geweest, maar hij heeft meerder relaties gehad. De geslachten Nassau-LaLecq en Nassau-Odijk stamden van hem af. In het koor van de Grote Kerk in Breda ligt een onwettige dochter van Maurits begraven uit een relatie met Cornelia Jacobsdochter, Anna van Nassau, overleden op 11 juni 1673.

Geen straatnaam

De Mauritsstraat is niet naar prins Maurits genoemd, maar indirect naar Johan Maurits van Nassau-Siegen (1604-1679), bijgenaamd de Braziliaan, gouverneur-generaal van Nederlands-Brazilië en gouverneur van het hertogdom Kleef.

Literatuur

Thomas Ernst van Goor, Beschryving van stadt en lande van Breda (’s-Gravenhage, 1744).
Frans Gooskens, ‘Het speelhuis in het Belcrumbos bij Breda, de ontwikkeling van een warandepark door de Nassaus tussen 1610 en 1621’, in Jaarboek de Oranjeboom LXII (2009).
R.H.M. van Immerseel, Breda 1568-1600, de politieke elite in een frontierstad (Breda, 1999).
Edward de Maesschalck, Oranje tegen Spanje, Eenheid en scheiding van de Nederlanden onder de Habsburgers (1500-1648) (Leuven, 2015).
Gerard Otten, ‘De Nassaustraatnamen in Breda, een verkenning’, in Engelbrecht van Nassau, jaargang 2010, nummer 4.
Gerard Otten, ‘Breda als residentiestad van de Nassaus, Een van de grootste residentiesteden in de Nederlanden in het begin van de zeventiende eeuw’, in ErfgoedBrief Breda nummer 32, maart 2016.

Ook interessant

De Nassaus en Oranjes als heren en baronnen van Breda
De Nassaus en Oranjes 1403 tot heden
Engelbrecht van Nassau werd heer van Breda door zijn huwelijk met de e...
Personen
Frederik Hendrik van Oranje
Frederik Hendrik van Oranje was de jongere broer van prins Maurits van...
Personen
Filips Willem  van Oranje
Filips Willem van Oranje 1554 tot 1618
Filips Willem van Oranje volgde zijn vader Willem van Oranje op als b...
Personen
Justinus van Nassau
Justinus van Nassau 1559 tot 1631
Justinus van Nassau was de enige onwettige zoon van Willem van Oranje....
Personen
De Speelhuislaan: een maliebaan  (Belcrum)
Breda was voorheen de residentiestad van de Nassaus en de Oranjes. Fil...
Gebieden
Opgraving Speelhuis Speelhuislaan 2009
Opgraving Speelhuis 2009 1620 tot 1820
Tijdens het proefsleuvenonderzoek in het voorjaar van 2009 werd onderz...
Archeologie
Speelhuislaan (Belcrum)
Speelhuislaan (Belcrum) 1612 tot heden
De historisch-geograaf Karel Leenders zegt dat er rond Breda sprake is...
Gebieden
Koningin onthult Baroniemonument
Op 3 juli 1905 werd het Baroniemonument in het Valkenberg onthuld door...
Gebeurtenissen
Het Speelhuis
Het Speelhuis 1618 tot 1824
Midden in het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) en dus in de periode dat...
Bouwwerken
Breda veroverd met turfschip
In de zomer van 1589 maakte prins Maurits plannen om Breda bij verrass...
Gebeurtenissen
Het Mastbos
Het Mastbos 1514 tot 1515
Graaf Hendrik III van Nassau introduceerde niet alleen de renaissance ...
Gebieden
Het Liesbos
Het Liesbos wordt voor het eerst vermeld in een oorkonde van Hendrik V...
Gebieden

Locatie

Deel dit artikel

Facebook Twitter

Downloads