Filips Willem van Oranje

Personen
1554 tot 1618
  • Portret van Philips Willem (1554-1618), prins van Oranje. Michiel Jansz. van Mierevelt, ca. 1608. Coll. Rijksmuseum A'dam.  

Prins van Oranje, baron van Breda van 1584-1618

Filips Willem van Oranje volgde zijn vader Willem van Oranje op als baron van Breda en werd op zijn beurt weer opgevolgd door zijn broer Maurits. Filips Willem wordt vaak vergeten in lijsten van de Nassau’s en de Oranjes als heren en baronnen van Breda.

Filips Willem van Oranje vormt een doodlopende loot aan de stamboom van de Oranje-Nassau’s. Ook in politieke zin was hij een doodlopende weg. Hij was een Zuid-Nederlandse, katholieke edelman en werd door de Zuid-Nederlandse aartshertogen Albrecht en Isabella ingezet als politiek instrument tegen de Noordelijke Nederlanden. Hij had echter geen nakomelingen, waar de Oranje-Nassau’s in Den Haag heel opgelucht over zullen zijn geweest.

Hij werd geboren op het kasteel van Buren op 19 december 1554 als oudste zoon van Willem van Oranje en zijn eerste echtgenote Anna van Egmond en werd vernoemd naar koning Filips II van Spanje, de heer van de Nederlanden. Nadat Willem van Oranje in 1568 zich had aangesloten bij de oppositie tegen Filips II, werd zijn zoon Filips Willem, die toen student was aan de universiteit van Leuven, gevangen genomen en naar Spanje gevoerd. Hij diende als gijzelaar in Spaanse handen en zou zijn vader nooit meer terug zien. Gedurende zijn lange verblijf in Spanje kreeg hij een katholieke opvoeding. Tijdens zijn gedwongen verblijf in Spanje nam zijn zus Maria zijn taken in de Noordelijke Nederlanden waar.

Ridder in de Orde van het Gulden Vlies, 1599

Bij de dood van zijn vader in 1584 erfde Filips Willem het vorstendom Oranje en het graafschap Buren. In 1596 mocht hij van de Spaanse koning weer naar de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden reizen. Op dat moment werd hem echter door de Staten-Generaal de toegang tot de Republiek ontzegd omdat hij niet vertrouwd werd. Men beschouwde hem als een aanhanger van Spanje.

Op 23 november 1606 trad hij in Fontainebleau in het huwelijk met Eleonora van Bourbon-Condé een nicht van koning Hendrik IV van Frankrijk. Hij was reeds 51, maar zij was pas negentien. Het huwelijk bleef echter kinderloos. Bij het tekenen van het Twaalfjarig Bestand in 1609 ontving hij alle Nassause bezittingen in de Zuidelijke Nederlanden. Met zijn protestantsgezinde halfbroers Maurits en Frederik Hendrik voerde hij een felle strijd over de erfenis van zijn vader. Nadat hij in 1609 zijn rechten deels terug kreeg en hij weer toegang had tot de Republiek woonde hij korte tijd in Breda.

Inhuldiging, 1609

Volgens Van Goor werd Filips Willem op 12 juli 1609 als heer van de stad en het land van Breda plechtig ingehaald en gehuldigd. Op 15 juli kwam ook de prinses (Eleonora van Bourbon) naar Breda. Misschien moeten we een oorkonde uit 1613, waarbij Filips Willem van Oranje toestemming verleent aan de magistraat van Breda om drie keer per jaar paarden- en veemarkten te houden, beschouwen als de oorkonde van de inhuldiging. In datzelfde jaar 1609 ontving Filips Willem op het Kasteel in Breda zijn beide halfbroers Maurits en Frederik Hendrik. Dit was voor het eerst dat de drie broers verenigd waren.

Verdere uitbouw van Breda tot residentiestad

De zoons van Willem van Oranje, Filips Willem en Maurits, hebben tijdens de Tachtigjarige Oorlog Breda verder uitgebouwd als residentiestad. Breda was (afgezien van de grote residentiesteden Brussel en Den Haag) tot 1625 een van de grootste residentiesteden in de Nederlanden. Daarna echter ligt het zwaartepunt van de macht voor de Oranje-Nassau’s definitief in Den Haag.

De eerste twee zoons van Willem van Oranje, Filips Willem en Maurits, hebben rond Breda opvallende landschappelijke structuren aangelegd in de vorm van rechte lijnen, rechthoeken, vierkanten, ruiten en sterren. Van het Mastbos en het Liesbos zijn verschillende opmetingen uit deze tijd bewaard gebleven, soms zelfs voorzien van schetslijnen voor toekomstige ontwikkelingen. Het gaat hier om een park- en landschapsontwerp van allure. De Nassau’s en de Oranjes wilden pracht, praal, aanzien en macht over de natuur uitdrukken in kunstmatige structuren die contrasteerden met de natuurlijke structuren van heuveltjes, kronkelende beken, beekdalen en licht slingerende wegen.

Al meteen na zijn plechtige intocht in 1609 liet Filips Willem het Valkenberg opknappen. In een van de perken werden zijn initialen aangebracht: PON (Philips Willem van Oranje-Nassau). In andere perken stonden de wapens van hem en zijn vrouw. In 1611 kocht Filips Willem via een tussenpersoon het slotje Bouvigne bij het Mastbos. Het werd voorzien van een formele tuinaanleg (ook in ruitvormige perken) en grachten.

Vanaf 1612 ging de prins systematisch grond kopen in de Belcrum, vlak ten noorden van het kasteel, waarschijnlijk met de bedoeling ook hier een jachtgebied in te richten.

De Prinsenkade, 1613

Tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) had de stad alle vertrouwen in het herstel van de economie. Op 20 juni 1613 legde prins Filips Willem de eerste steen voor de naar hem genoemde Prinsenkade. We zouden denken dat de Prinsenkade ontleend is aan het voorbeeld van de Herengracht in Amsterdam. Die grachtengordel werd echter ook juist in 1613 aangelegd. Beide moeten dan ook teruggaan op gemeenschappelijke renaissance ideeën over stedenbouw.

Begraven in Diest, 1618

Filips Willem overleed op 20 februari 1618 in Brussel na een verkeerde klysmabehandeling. Hij ligt begraven in de Sint-Sulpitiuskerk te Diest. Filips Willem was heer van Diest, dat hij had verkregen na de dood van zijn vader. Bij testament vermaakte hij zijn bezittingen niet aan zijn vrouw, maar aan zijn halfbroer Maurits.

Philips Willemlaan

In Ginneken ligt een Philips Willemlaan, die zijn naam kreeg in 1938 als herinnering aan de verschillende eigenaren van Bouvigne. In 1947 werd hier nog een Eleonorastraat aan toegevoegd.

Literatuur

F.A. Brekelmans, Kasteel Bouvigne, Hoogheemraadschapshuis, geschiedenis van het Kasteel Bouvigne te Ginneken, uitgegeven bij de ingebruikneming door het Hoogheemraadschap West-Brabant (Breda, 1977).
J.F. Corstens, Bredaniana (Breda, 1895-1899). Zes delen.
Thomas Ernst van Goor, Beschryving van stadt en lande van Breda (’s-Gravenhage, 1744).
Frans Gooskens, ‘Het speelhuis in het Belcrumbos bij Breda, de ontwikkeling van een warandepark door de Nassaus tussen 1610 en 1621’, in Jaarboek de Oranjeboom LXII (2009).
J.Ph.S. Lemmink, ‘Philips Willem graaf van Buren, prins van Oranje in Spanje 1568-1595’, in Jaarboek Oranje-Nassau Museum, 1995.
G. van der Linden, Diest, het Oranjestadje (Diest, 1972). Met biografie van prins Filips Willem.
Edward de Maesschalck, Oranje tegen Spanje, Eenheid en scheiding van de Nederlanden onder de Habsburgers (1500-1648) (Leuven, 2015).
Gerard Otten, ‘De Nassaustraatnamen in Breda, een verkenning’, in Engelbrecht van Nassau, jaargang 2010, nummer 4.
Gerard Otten, ‘Breda als residentiestad van de Nassaus, Een van de grootste residentiesteden in de Nederlanden in het begin van de zeventiende eeuw’, in ErfgoedBrief Breda nummer 32, maart 2016

Ook interessant

De Nassaus en Oranjes als heren en baronnen van Breda
De Nassaus en Oranjes 1403 tot heden
Engelbrecht van Nassau werd heer van Breda door zijn huwelijk met de e...
Personen
Frederik Hendrik van Oranje
Frederik Hendrik van Oranje was de jongere broer van prins Maurits van...
Personen
Maurits van Oranje
Maurits van Oranje 1567 tot 1625
Maurits van Oranje was als prins van Oranje en baron van Breda de opvo...
Personen
Louise de Coligny
Louise de Coligny 1555 tot 1620
Het vierde huwelijk van Willem van Oranje-Nassau, is met Louise de Col...
Personen
Anna van Saksen
Anna van Saksen 1544 tot 1577
Anna van Saksen werd geboren in Dresden op 23 december 1544 als dochte...
Personen
Anna van Egmond of van Buren
De naam van Anna van Egmond wordt ook wel geschreven als Anna van Egmo...
Personen
Willem van Oranje
Willem van Oranje 1533 tot 1584
Willem van Oranje volgde als prins van Oranje en heer van Breda zijn n...
Personen
Prinsenkade, 'Prinsenkaai' (Centrum)
Prinsenkade (Centrum) 1613 tot heden
Sinds de heropening van de Haven ligt de Prinsenkade weer aan het wate...
Gebieden
Bouvignelaan en Bouvignedreef (Ginneken en Mastbos)
Het oudste gedeelte van het huidige hoofdgebouw van het kasteeltje Bou...
Gebieden
Opgraving Prinsenkade 1984 en 1992
In de zomer van 1992 werd een opgraving uitgevoerd aan de Prinsenkade....
Archeologie
De Belcrum
De Belcrum 1924
De stad Breda had in de negentiende eeuw geen grondgebied buiten de ve...
Gebieden
Prinsenkade
Tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) had de stad alle vertrouwe...
Archeologie
Het Mastbos
Het Mastbos 1514 tot 1515
Graaf Hendrik III van Nassau introduceerde niet alleen de renaissance ...
Gebieden
Kasteeltje Bouvigne
Kasteeltje Bouvigne 1405 tot 1495
Aan het einde van de vijftiende eeuw werd ter plaatse van het huidige ...
Bouwwerken
Het Liesbos
Het Liesbos wordt voor het eerst vermeld in een oorkonde van Hendrik V...
Gebieden
Park Valkenberg
Park Valkenberg 1531 tot heden
Na de aanleg van de nieuwe stadsomwalling in 1531 was de locatie van h...
Gebieden

Locatie

Deel dit artikel

Facebook Twitter

Downloads