Den Swarten Arent / De Drije Sterren / de Croon / De Drije Croontkens, brouwerij van 1617 tot 1649
Prinsenkade 11 – Pondboek 1492/1493 – Kadastraal nummer A57/A50
Tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) had de stad alle vertrouwen in het herstel van de economie. Aan de westzijde van de rivier werd een nieuwe kade aangelegd, de huidige Prinsenkade. In 1617 werden de erven aan deze nieuwe kade door de stad verkaveld en uitgegeven aan de hand van een kaart door landmeter Jacob Robbrecht Lips. Op de kavels 4, 5, 19 en 20 op deze kaart was toen reeds een huis en brouwerij gebouwd.
De ligging was gunstig voor de aanvoer van grondstoffen en de afvoer van producten. Bovendien was daarmee altijd voldoende water beschikbaar voor het brouwproces.
In 1619 worden drie namen van de inmiddels gebouwde panden genoemd, te weten De Swarten Arent, de Wilde Zeen en de Drie Bessemen. Uit latere aktes blijkt dat bij het pand de Swarten Arent een brouwerij behoorde. In 1640 is de naam inmiddels gewijzigd in de Croon. Een oudere naam is de Drie Sterren. In 1649 wordt het complex gescheiden in vier delen en apart verkocht. Uit de aktes blijkt dat de brouwerij aan de Snoekstraat of Zoutstraat, ongeveer waar nu de Adriaan van Bergenstraat loopt, stond. In 1656 is sprake van een nieuw getimmerd huis of pakhuis. De brouwactiviteiten zijn inmiddels gestaakt.
2-10-1617 |
De stad Breda geeft tegen een grondcijns uit aan Cornelisen Weernouts Popta, brouwer, een perceel groot 15 roeden 300 en 1/3 voet (509 m2) waarop hij eerder een huis en brouwerij gezet heeft en die hij verder bebouwen zal, gestaan ter plaatse genaamd in Vlaanderen tegenover de vismarkt, oostwaards eensdeels met het huis aan de nieuwe kade en deels het erf van Willem Aertssen de Rijcke, zuid Marijnis Dirck Gherittsen de timmermans erf deels met een huis betimmerd, achter westwaards komende aan Willem Henrickx Verwimp erf, en noordwaards deels aan de nieuw te maken straat komende van de nieuwe brug en lopende tegenwoordig naar de stads wallen en ook noordwaard aan Willem Aertssen de Rijcke, kavel 4, 5, 19, 20. |
4-7-1618 |
Cornelis Weernouts Popta, brouwer, heeft een schuld en zet als onderpand zijn huis en erf en de brouwerij daarachter gestaan ter plaatse genaamd in Vlaanderen tegenover de vismarkt, naast Marijnis Dircx de timmermans huis en erf op de ene en het huis en erf van de weduwe van Wllem Aertssen de Rijcke op de andere zijde |
27-9-1619 |
Cornelis Weernout Popta heeft een schuld en hij verbind als onderpand zijn drie huizen, het hof en erf daarachter, het eerste genaamd den Swarten Arent, de tweede de Wilde Zee en het derde de Drie Bessemen, gestaan tegenover de vismarkt ter plaatse genaamd in Vlaanderen aan de nieuwe kade. Een maand later koopt hij een huis in Rotterdam |
17-11-1621 |
Cornelis Weernouts Popta, wonend te Rotterdam, verkoopt aan Cornelisen Geerijts van Alffen, brouwer, het huis en brouwerij genaamd den Swarten Arent met de twee woningen daarnaast en met het hof en erf daarachter, gestaan en gelegen binnen Breda tegenover de vismarkt ter plaatse genaamd in Vlaanderen aan de Prinsenkade, oostwaards de kade en deels het erf van Willem Aertssen de Rijcke, zuidwaards aan het erf van Marijnis Dijrck Geeritssen, timmerman, achter westwaards komenden aan het huis en erf van Willem Henrickx Verwimp, noordwaards aan het huis en erf van Willem Aertssen de Rijcke en ook deels aan het erf daar men de nieuwe straat zal maken komenden van de nieuwe brug en lopende naar de Donck toe. In 1623 is Cornelis Wernoutsen Popte, brouwer in den Witten Ancker te Rotterdam |
13-3-1624 |
Cornelis Geerits van Alffen, brouwer, heeft een schuld en zet als onderpand zijn huis en brouwerij vanouds genaamd den Swarten Arent met de twee woningen daer naast en met het hof en erf daarachter, gestaan tegenover de vismarkt ter plaatse genaamd in Vlaanderen aan de Prinsenkade, oostwaards de kade en ook deels oostwaards sluitende aan de erve van Willem Aetssen de Rijcke, zuidwaards aan Marijnis Dijrck Geeritssen de timmermans, achter westwaards komenden aan het huis en erf Willem Hendrik Verwimp, en noordwaards aan het huis en erf van Willem Aertssen de Rijcke en ook eensdeels aan het erf daar men de nieuwe strate zal maken, komende van de nieuwe brug en lopende na de Donck toe. Cornelis Geeritssen is overleden op 4-11-1632. |
2-12-1640 |
Peeter Janssen van Teteringen, brouwer in De Croon aan de Nieuwe kade, en Trijntken Dirck Geerits hebben een schuld en stellen als onderpand hun huis, brouwerij, hof en erf te voren de Drije Sterren genaamd en nu de Croon. Tevens de twee woningen daar zuidwaards en noordwaards aan behorenden en alle gronden daarbij behorende, gestaan aan de nieuwe of Prinsenkade |
5-7-1649 |
Scheiding en deling van het huis en brouwerij de Croon op de Prinsenkade tegenover de vismarkt:
De kelders onder de afgescheiden huizen, zullen gaan behoren tot de huizen die erboven staan. De bovenste zolder behoort tot het groot huis. Adriaen Pieterssen Strengh, substituut commis, koopt het pakhuis of brouwhuis toebehoord hebbende aan het huis en brouwerij de Croon, gestaan in de Zoutstraat. Louis Provo koopt het huis het Convoijjacht gelegen aen de Princenkaije neve huijs De Croon zuijdwaerts. Jan Geerit Pauwels, voerman koopt het klein huisje noordwaards van het de Croon. |
19-10-1651 |
Trijntken Dircxsen van Alenburch, weduwe van Cornelis Geeritssen en nu gehuwd met Peeter Janssen van Vorssel, verkoopt aan Jan van Notulen, havenmeester en boomsluijter, het huijs en erf genaamd de Croon, gestaan aan de Nieuwe of Prinsenkade, met de hof daar achter, naast het huijs de Jacht genaamd aan de een en het huijs van Jan Geeritsen aan de andere zijde, beide van het verkochte huis afgescheiden, achter west komende aan de hof van Peeter van Bernagien |
15-4-1656 |
Adriaen Peter Strengh staat borg en verbindt als onderpand zijn nieuw getimmerd huis of pakhuis en erf gekomen van het huis en brouwerij de Drije Croontkens genaamd, gestaan over de nieuwe brug op de zuidzijde in de Zoutsteeg |
16-3-1671 |
Gosuinus van Bernagien, contrarolleur van zijn hoogheids domeinen en stadhouder van het drossaard- en schoutambt van stad en land van Breda koopt uit heren hand het onderpand van enkele schuldbrieven, te weten de huijsinge en erf genaamd de Croon, gestaan aan de Nieuwe of Prinsenkade met de hof daarachter, naast het huijs en erf de Jacht genaamd op de ene den het huis van Jan Geeritssen en Claes Calff op de andere zijde, welke beide van dit pand afgescheiden zijn, achter west komende aan de hof van Peeter van Bernagien |
26-7-1675 |
Gosuinus van Bernagien, licentiaet in de rechten, ontvanger van de Baronnie van Breda van de verpondingen, contrerolleur van zijn hoogheids domeinen van de stad en baronnie van Breda en stadhouder van het dorssaard- en schoutambt van de stad en Baronnie, verkoopt aan Peeter Jacobssen Tens, koopman, de huijsinge en erf genaamd de Croon met de hof, gestaan aan de Nieuwe of Prinsenkade naast het huijs en erf genaamd de Jacht en het huijs van … Geeritssen en Claes Calff , welke beide van dit huis zijn afgescheiden, achter west komende aan de hof van Peeter van Bernagien |
6-5-1699 |
Johanna van de Sande, weduwe van Pieter Jacobs Tens, verkoopt aan Johan Scheerboom, koopman, de huijsinge, hove en erf vanouds genaamd de Croon en nu den Swarten Arendt met de vrije uitgang in de Zoutstraat, gestaan aan de Nieuwe of Prinsenkade, naast de huijsinge en erf genaamd de Convoijjacht van Mattijs Gastelaers zuid en de huijsinge en erf van Jacob van Vechelen, tienraadsman en koopman, en de pakhuizen aan de Zoutstraat van Johan de Wijse samen aan de noordzijde, achter west met de hof komende aan het erf van Leendert Zoomans Mattijs Gastelaers was marktschipper op Amsterdam en ook visverkoper en ventjager. |
12-7-1707 |
Johan Scheerboom, koopman, koopt ook de huijsinge en erve genaamd ’t Convoijjacht gestaan aan de westzijde van de Haven in Vlaanderen, de huisinge en erf vanouds de Croon en nu den Zwarten Arent van de koper west (sic! noord), achter west met de scheijmuer aan de hof van de koper |
12-1-1764 |
Johannes Leppingh, onderpastoor te Wuestwesel, stelt als onderpand een huijsinge en erf genaamd Convoij Jaght met de kleine huijsinge daar naast staande, gestaan aan de nieuwe of Prinsenkade aan de westzijde, naast de huijsinge en erve van Huibreght van der Sande zuid en de huijsinge en erf van Pieter van der Burght noord. |
22-4-1800 |
Nicolaas van Alphen, wonende te Alphe, verkoopt aan Arij Huijsers, koopman, een huijsinge, hof en erf vanouds genaamd de Kroone en nu den Swarten Arend met een vrije uitgang in de Zoutstraat, gestaan op de westzijde van de Prinsenkade, naast de huijsinge en erve van Johannes Petrus van den Borght noord. Pondboek nr. 1492 Tevens verkoopt hij een huijsinge en erf genaamd het Convooij Jagt zuid naast het eerdere huis, zuidwaards grenzend aan de huijsinge van de weduwe van Matthijs van den Sande. Pondboek nr. 1493 |